De Wet BIG regelt vier dingen: welke beroepstitels beschermd zijn, welke voorbehouden handelingen alleen door bevoegden mogen worden uitgevoerd, wie zich in het BIG-register moet inschrijven, en dat geregistreerde professionals onder het tuchtrecht vallen. Samen bewaken die de kwaliteit van de zorg.
De Wet BIG regelt vier zaken die samen één doel dienen: de kwaliteit van de zorg bewaken en patiënten beschermen tegen ondeskundig handelen. In mijn werk als jurist gezondheidsrecht kom ik vaak tegen dat mensen één onderdeel kennen, meestal de registratie, en de rest over het hoofd zien. Terwijl juist de samenhang de wet zo sterk maakt. Ik loop de vier onderdelen langs.
1. Beschermde beroepstitels
De wet bepaalt dat een aantal beroepstitels beschermd is. Je mag jezelf alleen verpleegkundige, arts, verloskundige of fysiotherapeut noemen als je aan de wettelijke opleidings- en registratie-eisen voldoet. Zo weet een patiënt dat de titel ergens voor staat en niet zomaar door iedereen gebruikt kan worden. Wie een beschermde titel voert zonder daartoe bevoegd te zijn, is strafbaar.
2. Voorbehouden handelingen
Sommige handelingen zijn zo risicovol dat ze in de wet zijn aangemerkt als voorbehouden handeling. Denk aan injecteren, het inbrengen van een katheter of het geven van narcose. Deze handelingen mogen alleen zelfstandig worden uitgevoerd door beroepsbeoefenaren die daartoe bevoegd én bekwaam zijn. Een ander mag ze soms in opdracht uitvoeren, maar alleen als aan strikte voorwaarden is voldaan en de uitvoerder bekwaam is.
Dit is precies het punt waar bevoegdheid en bekwaamheid uit elkaar lopen. Bevoegd betekent dat de wet je toestaat de handeling te doen. Bekwaam betekent dat je het ook daadwerkelijk veilig kunt. De wet vraagt allebei.
3. Registratie in het BIG-register
Voor de beroepen die de wet noemt, is inschrijving in het BIG-register verplicht. Het register is openbaar, zodat iedereen kan controleren of een zorgverlener bevoegd is. Je registratie is niet oneindig geldig: je moet je periodiek herregistreren en daarbij aantonen dat je voldoende hebt gewerkt of je hebt bijgeschoold. Zo blijft het register een actueel beeld geven van wie er echt bevoegd is.
4. Tuchtrecht
Doordat je in het BIG-register staat, val je onder het tuchtrecht. Een patiënt, een nabestaande, een werkgever of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) kan een klacht indienen bij het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg. Het tuchtcollege kan maatregelen opleggen, van een waarschuwing tot doorhaling uit het register. Het tuchtrecht is er niet om te straffen zoals het strafrecht, maar om de kwaliteit van de beroepsuitoefening te bewaken.
Hoe de vier onderdelen samenwerken
De kracht zit in de combinatie. De titelbescherming zegt wie je mag zijn, de voorbehouden handelingen zeggen wat je mag doen, de registratie maakt dat controleerbaar, en het tuchtrecht geeft er gevolg aan als het misgaat. Haal je één onderdeel weg, dan lekt het systeem. Daarom is het verstandig om je registratie op orde te houden en je bekwaamheid aantoonbaar bij te houden.
Wil je weten wat er precies voor jouw beroep geldt, bijvoorbeeld welke voorbehouden handelingen bij jouw titel horen, ga dan uit van de officiële informatie van het BIG-register en je beroepsvereniging, zoals de V&VN. De regels worden af en toe aangepast, dus check bij twijfel de actuele bron.
Wat de Wet BIG bewust niet regelt
Het helpt om ook te zien waar de wet ophoudt. De Wet BIG regelt niet hoe je een handeling technisch uitvoert, dat staat in richtlijnen en protocollen. Ze regelt geen arbeidsvoorwaarden, functie-eisen of bevoegdheden binnen een team, dat loopt via je werkgever en je cao. En ze regelt niet de kwaliteit van instellingen als geheel: daarvoor bestaat aanvullende wetgeving, zoals de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (WKKGZ), waar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) op toeziet. De Wet BIG richt zich op jou als individuele beroepsbeoefenaar, de andere kaders vullen het plaatje aan.
Titelbescherming, voorbehouden handelingen, registratie en tuchtrecht: haal er één weg en het systeem lekt.
Veelgestelde vragen
Regelt de Wet BIG ook mijn salaris of functie-eisen?
Nee. De Wet BIG gaat over bevoegdheid en kwaliteit van beroepsuitoefening, niet over arbeidsvoorwaarden of functie-eisen. Die staan in je cao en in het beleid van je werkgever.
Wat is het verschil tussen een voorbehouden en een risicovolle handeling?
Voorbehouden handelingen zijn in de Wet BIG aangewezen en mogen alleen door bevoegden zelfstandig worden gedaan. Risicovolle handelingen staan niet in de wet, maar vragen door hun risico wel om aantoonbare bekwaamheid.
Kan de Inspectie een tuchtklacht indienen?
Ja. Naast patiënten en nabestaanden kan ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) een klacht indienen bij het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg.