Een physician assistant (PA) mag niet alle voorbehouden handelingen zelfstandig uitvoeren. De zelfstandige bevoegdheid geldt alleen voor handelingen van beperkte complexiteit die routinematig zijn, met goed voorspelbare risico’s en volgens de geldende richtlijnen. Een PA werkt binnen een afgesproken werkgebied met een arts, en handelingen die buiten die bevoegdheid vallen mag hij alleen in opdracht en onder toezicht doen.
De physician assistant, kortweg PA, is een relatief jong beroep dat veel mensen nog niet goed kennen. Ik krijg er als loopbaanadviseur regelmatig vragen over, en de meest gestelde is misschien wel: als een PA zoveel mag, waar ligt dan de grens? Die vraag beantwoord ik hieronder zo helder mogelijk.
Belangrijk vooraf: een PA heeft binnen de Wet BIG een zelfstandige bevoegdheid voor een aantal voorbehouden handelingen. Dat is bijzonder. Maar die zelfstandigheid is niet onbeperkt, en juist die beperkingen wil ik uitleggen.
Niet alle voorbehouden handelingen zelfstandig
De zelfstandige bevoegdheid van de PA is aan voorwaarden gebonden. Die voorwaarden zijn cumulatief, dus ze gelden allemaal tegelijk. De handeling moet van beperkte complexiteit zijn, routinematig van aard, de risico’s moeten goed te overzien zijn, en je volgt de landelijke richtlijnen, standaarden en de daarvan afgeleide protocollen.
Valt een handeling buiten die kaders, dan mag een PA die niet zelfstandig doen. In dat geval kan het alleen in opdracht en onder toezicht van een arts of andere zelfstandig bevoegde beroepsbeoefenaar. Voel je je als PA ergens niet zeker over, dan geldt hetzelfde principe als bij elke zorgverlener: niet doen zonder de juiste bekwaamheid en dekking.
Handelingen die buiten de bevoegdheid vallen
Er zijn handelingen waarvoor een PA geen zelfstandige bevoegdheid heeft. Voorbehouden handelingen op het gebied van verloskunde vallen daar in principe buiten, tenzij iemand daarvoor eerder is opgeleid en als verloskundige in het BIG-register staat. Ook het toepassen van kunstmatige voortplantingstechnieken hoort niet bij de zelfstandige bevoegdheid.
Daarnaast noemt de wet handelingen met radioactieve stoffen of met apparatuur die ioniserende straling uitzendt. Op grond van artikel 36 van de Wet BIG heeft een PA daarvoor geen zelfstandige bevoegdheid. Zulke handelingen zijn voorbehouden aan beroepsbeoefenaren die daar wel zelfstandig bevoegd voor zijn.
Gebonden aan het afgesproken werkgebied
Een PA werkt altijd binnen een afgebakend deelgebied van de geneeskunde, in nauwe samenwerking met een arts. Welke taken je precies overneemt, wordt vastgelegd in duidelijke afspraken met je superviserend arts. Buiten dat afgesproken werkgebied treden, ook al zou de handeling op zich binnen je bevoegdheid passen, hoort er niet bij.
Dat vind ik zelf een sterk punt van dit beroep. De grenzen zijn niet vaag, maar helder afgesproken. Dat geeft duidelijkheid voor de PA, de arts en vooral de patiënt.
Geen vervanger van de arts
Een misverstand dat ik vaak tegenkom, is dat een PA hetzelfde zou mogen als een arts. Dat klopt niet. Een PA neemt afgebakende medische taken over, zodat de arts ruimte houdt voor complexere zorg. Complexe of niet-routinematige beslissingen, en zorg buiten het afgesproken gebied, blijven bij de arts liggen.
Wil je precies weten wat in jouw situatie geldt, kijk dan naar de taakafspraken op je werkplek en de actuele regelgeving rond de zelfstandige bevoegdheid van de PA. Die kaders worden af en toe bijgesteld, dus het loont om ze bij twijfel opnieuw na te lezen.
Waarom die grenzen er zijn
Ik merk dat mensen deze beperkingen soms ervaren als wantrouwen richting de PA. Zo zie ik het niet. De grenzen zijn er om de patiënt te beschermen en om helder te houden wie waarvoor verantwoordelijk is. Juist doordat de taken duidelijk zijn afgesproken, weet iedereen precies waar hij aan toe is, en dat maakt de zorg veiliger.
Voor de PA zelf geeft het ook houvast. Je weet welke handelingen bij je horen en wanneer je moet overleggen of doorverwijzen. Twijfel je in een concrete situatie of iets binnen je bevoegdheid valt, ga dan altijd terug naar je superviserend arts en naar de afspraken die jullie samen hebben vastgelegd. Bij vragen over de zorgkwaliteit of veiligheid kun je bovendien terecht bij de geldende richtlijnen van je beroepsgroep.
De bevoegdheid van een physician assistant reikt precies zo ver als het afgesproken werkgebied, en geen stap verder.
Veelgestelde vragen
Mag een physician assistant alle voorbehouden handelingen zelfstandig doen?
Nee. De zelfstandige bevoegdheid geldt alleen voor handelingen van beperkte complexiteit die routinematig zijn, met goed voorspelbare risico’s en volgens de richtlijnen. Andere handelingen mogen alleen in opdracht en onder toezicht.
Mag een physician assistant werken met ioniserende straling?
Voor handelingen met radioactieve stoffen of apparatuur die ioniserende straling uitzendt heeft een PA op grond van artikel 36 van de Wet BIG geen zelfstandige bevoegdheid. Dat is voorbehouden aan wie daar wel zelfstandig bevoegd voor is.
Is een physician assistant hetzelfde als een arts?
Nee. Een PA neemt binnen een afgesproken werkgebied afgebakende medische taken over, in samenwerking met een arts. Complexe en niet-routinematige zorg en taken buiten dat gebied blijven bij de arts.