Ouderenzorgorganisatie De Zorgcirkel zoekt zij-instromers en houdt op 4 november een informatieavond over ZorgStart, een voorbereidend traject voor wie de overstap naar de zorg wil maken. De aanmeldingen komen volgens coördinerend praktijkopleider Addy van Baar uit allerlei hoeken, van timmermannen tot moeders die weer aan het werk willen en verpleegkundigen uit het buitenland van wie het diploma hier niet is erkend. Dat meldde Groot-Waterland op 26 oktober. Wie zo instroomt, werkt al met cliënten voordat er een diploma is. Wat mag je dan wel, en wat niet?
Hoe ZorgStart werkt
Het traject duurt drie maanden en gaat vooraf aan een BBL-opleiding tot Helpende Plus (niveau 2) of Verzorgende IG (niveau 3). Je volgt workshops over het verzorgen van cliënten, veilig verplaatsen en tillen en dementie, en je leert de organisatie en het computersysteem kennen. Onder begeleiding help je mee bij de zorg. Na tweeënhalve maand kijk je samen met de organisatie terug. Bevalt het, dan begin je aan de opleiding, en anders wordt het traject afgerond. Sinds de start in november 2025 zijn er twee groepen begonnen en volgens Van Baar gaat bijna iedereen door naar de opleiding.
De informatieavond is op 4 november van 19.00 tot 20.30 uur in het Sint Nicolaashof in Volendam. Op 9 december staat De Zorgcirkel ook bij het Talland College in Purmerend en Hoorn. Meer informatie staat op de site van De Zorgcirkel.
Zonder diploma mag je meer dan je denkt, en minder dan je wilt
Het grootste deel van het werk in de ouderenzorg valt niet onder een wettelijke bevoegdheid. Helpen bij wassen en aankleden, ondersteunen bij het eten, iemand begeleiden bij een transfer, een gesprek voeren met iemand met dementie: daarvoor bestaat geen beschermde handeling. Wie het mag doen, hangt af van of je het kunt en van de afspraken binnen je organisatie. Die organisatie moet volgens artikel 3 van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg haar personeel zo inzetten dat dit redelijkerwijs leidt tot goede zorg. Dat is precies waarom ZorgStart workshops over tillen en verplaatsen geeft voordat je zelfstandig iets doet.
Anders ligt het bij de voorbehouden handelingen uit artikel 36 van de Wet BIG, zoals injecties, katheterisaties en puncties. Een veelgehoord misverstand is dat je daarvoor altijd een diploma of BIG-registratie nodig hebt. Dat klopt niet. Volgens artikel 35 mag iemand die zelf niet bevoegd is zo’n handeling toch uitvoeren als aan drie voorwaarden is voldaan. Er is een opdracht van iemand die wel bevoegd is, je mag redelijkerwijs aannemen dat je bekwaam bent, en je volgt de aanwijzingen van de opdrachtgever. De opdrachtgever moet volgens artikel 38 op zijn beurt zorgen voor toezicht en de mogelijkheid om in te grijpen als dat nodig is.
In theorie kan een zij-instromer dus een insuline-injectie geven. In de praktijk gebeurt dat in de voorbereidende fase vrijwel nooit, en terecht. Bekwaam ben je pas als je de handeling hebt geleerd, geoefend en laten toetsen, en precies dat gebeurt in je opleiding. De meeste organisaties werken daarbij met een bekwaamheidsverklaring. Hoe lang die geldig is en wat die wel en niet zegt, lees je in ons stuk over de bekwaamheidsverklaring voor voorbehouden handelingen.
Wat altijd voorbehouden blijft
Een paar dingen veranderen niet door een opdracht of een goede begeleider.
- Een voorbehouden handeling zonder opdracht is strafbaar. Wie in strijd met artikel 35 handelt, kan volgens artikel 97 van de Wet BIG een boete of hechtenis krijgen. Alleen in een noodsituatie, als er geen tijd is om een bevoegde te halen, geldt het verbod niet.
- Je mag een opdracht weigeren. Voel je je niet bekwaam, dan is weigeren geen ongehoorzaamheid maar wat de wet van je vraagt. Daarover schreven we in mag je een voorbehouden handeling weigeren.
- Beschermde titels voer je pas na je diploma. Verzorgende IG is een titel die de Wet BIG via artikel 34 beschermt, net als verpleegkundige via de registratie. Zolang je in opleiding bent, mag je jezelf zo niet noemen, ook niet tegenover cliënten of familie.
Ook medicatie is een gebied waar je als nieuwkomer voorzichtig moet zijn. Medicijnen aanreiken is iets anders dan toedienen, en de afspraken verschillen per organisatie. Wat een helpende op dat punt mag, staat in ons stuk over medicijnen aanreiken of toedienen als helpende.
Voor verpleegkundigen met een buitenlands diploma
Opvallend is dat ook verpleegkundigen uit het buitenland via ZorgStart instromen. Zij hebben vaak veel ervaring, maar zonder erkend diploma en BIG-registratie zijn ze in Nederland juridisch geen verpleegkundige. Een opleiding tot Helpende Plus of Verzorgende IG kan een manier zijn om aan het werk te gaan terwijl de erkenning loopt, of als die er niet komt. Wat je in een erkenningstraject al aan het bed mag, lees je in ons stuk over de buitenlandse verpleegkundige in een erkenningstraject.
Voor iedere zij-instromer geldt hetzelfde uitgangspunt. De wet maakt je niet onbevoegd voor de zorg zelf, maar wel voor het zelfstandig uitvoeren van voorbehouden handelingen. Een voorbereidend traject als ZorgStart is daarom geen formaliteit. Het is de periode waarin je leert wat je al kunt, en vooral wat je nog niet moet doen.