Een physician assistant (PA) is een medisch opgeleide zorgprofessional die zelfstandig medische taken van een arts overneemt binnen een afgebakend deelgebied van de geneeskunde. Sinds de opname in de Wet BIG is de PA zelfstandig bevoegd om binnen dat gebied te onderzoeken, diagnoses te stellen en te behandelen, waaronder een deel van de voorbehouden handelingen. De PA werkt daarbij nauw samen met de arts.
De naam physician assistant zorgt vaak voor verwarring. Het woord assistant klinkt alsof iemand alleen maar een arts helpt, terwijl een PA in de praktijk zelf patienten onderzoekt en behandelt. Ik merk dat vooral collega’s die overwegen door te groeien, willen weten wat het beroep nou echt inhoudt. Ik zet het op een rij.
Wat is een physician assistant?
Een physician assistant is opgeleid om medische en organisatorische taken van artsen en medisch specialisten over te nemen. De PA werkt binnen een specifiek deelgebied van de geneeskunde, bijvoorbeeld de huisartsenzorg, de chirurgie of de interne geneeskunde. Binnen dat gebied stelt de PA diagnoses, maakt behandelplannen en voert zelf handelingen uit.
De PA is geen arts en ook geen verpleegkundige, maar een apart beroep dat daar als het ware tussenin zit. Het idee erachter heet taakherschikking: medische taken worden verdeeld, zodat de arts ruimte houdt voor complexere zorg.
Wat mag een physician assistant onder de Wet BIG?
Sinds de PA is opgenomen in de Wet BIG heeft dit beroep een zelfstandige bevoegdheid. Dat betekent dat een PA binnen het eigen deskundigheidsgebied zelf een diagnose mag stellen en een behandeling mag starten, zonder dat een arts elke stap hoeft te bevestigen.
Voor de voorbehouden handelingen geldt een belangrijke nuance. Een PA is voor een deel van de veertien voorbehouden handelingen zelfstandig bevoegd, bijvoorbeeld injecteren, puncties, katheterisaties en bepaalde heelkundige handelingen. Voor de overige voorbehouden handelingen is de PA niet zelfstandig bevoegd en werkt de PA in opdracht van of onder supervisie van een arts. Wil je precies weten welke handelingen daaronder vallen, kijk dan bij de beroepsvereniging NAPA of raadpleeg de Wet BIG zelf.
Het verschil met een arts en een verpleegkundige
Om het overzichtelijk te houden zet ik de drie beroepen naast elkaar.
- Arts: volledig medisch opgeleid en breed bevoegd binnen de hele geneeskunde.
- Physician assistant: medisch opgeleid en zelfstandig bevoegd binnen een afgebakend deelgebied, in samenwerking met de arts.
- Verpleegkundige: gericht op verpleegkundige zorg, met eigen bevoegdheden onder de Wet BIG maar zonder het medische behandelmandaat van een PA.
Bekwaamheid blijft in alle gevallen de norm: bevoegd zijn is niet hetzelfde als bekwaam zijn. Een PA voert alleen handelingen uit waarin hij of zij ook echt getraind is.
Waarom bestaat het beroep?
De PA is er gekomen om de zorg werkbaar te houden. Door routinematige, goed te voorziene handelingen bij de PA te leggen, houden artsen tijd over voor patienten met complexe klachten. Voor patienten betekent het vaak dat ze sneller terechtkunnen en toch deskundige zorg krijgen.
Waar werkt een physician assistant?
Physician assistants werken op veel plekken in de zorg. Je komt ze tegen in ziekenhuizen op vrijwel elk specialisme, in de huisartsenzorg, in de geestelijke gezondheidszorg en in de ouderenzorg. Omdat een PA altijd binnen een afgebakend deelgebied werkt, verschilt het takenpakket sterk per werkplek. Een PA op een chirurgische afdeling doet ander werk dan een PA in een huisartsenpraktijk, maar het principe is hetzelfde: de PA neemt goed te voorziene medische taken over en werkt nauw samen met de arts. Die brede inzetbaarheid is precies waarom het beroep de afgelopen jaren zo is gegroeid.
Is de PA BIG-geregistreerd?
Ja. De physician assistant is een beroep met een eigen registratie in het BIG-register. Net als bij andere BIG-beroepen geldt dat de registratie periodiek vernieuwd moet worden en dat een PA onder het tuchtrecht valt. Dat betekent dat een PA aanspreekbaar is op de kwaliteit van de zorg via het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg, net als een arts of verpleegkundige.
Een physician assistant is geen assistent in de oude zin: het is een zelfstandig bevoegde behandelaar binnen een afgebakend medisch gebied.
Veelgestelde vragen
Is een physician assistant een arts?
Nee. Een PA is een apart, medisch opgeleid beroep dat zelfstandig bevoegd is binnen een afgebakend deelgebied van de geneeskunde. Een arts is breed bevoegd binnen de hele geneeskunde.
Mag een physician assistant zelfstandig behandelen?
Binnen het eigen deskundigheidsgebied mag een PA zelfstandig diagnoses stellen en behandelingen starten. Voor een deel van de voorbehouden handelingen is de PA zelfstandig bevoegd, voor de rest werkt de PA in opdracht van een arts.
Staat een physician assistant in het BIG-register?
Ja. De PA is een BIG-geregistreerd beroep met een beschermde titel, valt onder het tuchtrecht en moet zich periodiek laten herregistreren.