Voor de hbo verpleegkundige geldt de Nationale Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden, uitgegeven door V&VN. Er is geen aparte code voor het hbo-niveau: dezelfde code geldt voor alle verpleegkundigen en verzorgenden. Hij beschrijft de kernwaarden van goede zorg in de relatie tot de zorgvrager, collega’s en de samenleving.
Een vraag die ik vaak terugkrijg: is er een speciale beroepscode voor de hbo verpleegkundige? Het korte antwoord is nee. De hbo verpleegkundige valt onder dezelfde code als de mbo verpleegkundige en de verzorgende. Dat verwart soms, omdat je in opleidingsniveau en bevoegdheden juist wel verschillen ziet. Op het punt van waarden en houding trekt de beroepsgroep echter één lijn.
Welke code voor jou geldt
Voor de hbo verpleegkundige geldt de Nationale Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden. Die is uitgegeven door V&VN, de beroepsvereniging, samen met vakbonden en andere organisaties. De code beschrijft de fundamentele waarden voor je beroepsmatig handelen. Omdat de verpleegkundige een wettelijk beschermd beroep is dat in het BIG-register staat, hoort bij dat beroep ook een gedeelde professionele standaard. De beroepscode is daar een belangrijk onderdeel van.
Hoe de code is opgebouwd
De code is overzichtelijk ingedeeld naar de verhoudingen waarin je als professional staat. In grote lijnen komt het neer op vier onderdelen:
- Algemene punten over je beroepsuitoefening en je verantwoordelijkheid als professional.
- De zorgvrager: respect, informatie, toestemming, privacy en goede zorg.
- Samenwerkingspartners: hoe je met collega’s en andere disciplines samenwerkt en elkaar aanspreekt.
- De samenleving: je bijdrage aan toegankelijke, veilige en verantwoorde zorg.
Wat de code betekent voor de hbo verpleegkundige
Als hbo verpleegkundige heb je vaak een bredere, coördinerende rol. Je overziet het zorgproces, onderbouwt keuzes met kennis en begeleidt collega’s. Juist in die rol kom je regelmatig situaties tegen waarin de code houvast geeft: een verschil van inzicht met een arts, een familie die iets anders wil dan de zorgvrager, of twijfel over je eigen bekwaamheid bij een handeling. De code helpt je dan om je afweging te maken en die te kunnen verantwoorden.
Belangrijk om te onthouden: de beroepscode staat naast, en niet los van, de Wet BIG. De wet regelt je bevoegdheid en je registratie, de code gaat over je houding en je keuzes. Samen vormen ze het kader waarbinnen je werkt.
Privacyvragen hebben ook een organisatorische kant. Als je elektronisch dossier bij een externe leverancier staat, heb je als verpleegkundige andere vragen dan degene die het systeem heeft ingekocht. De uitleg over zorggegevens in een Amerikaanse cloud zet die verantwoordelijkheden naast elkaar. Dat helpt bij een teamgesprek over wat je zelf met patiëntinformatie doet en welke vragen bij de privacyfunctionaris thuishoren.
Nieuwe apparaten leveren soms een onverwacht dilemma op. Een collega draagt bijvoorbeeld een bril met camera tijdens de overdracht, terwijl anderen niet weten of er wordt opgenomen. De bespreking van camerabrillen en beroepsgeheim in de zorg is een bruikbare casus voor een teamgesprek over vertrouwelijkheid. Leg daarbij naast de beroepscode ook de huisregels van je eigen organisatie.
Als code en praktijk botsen
Een lastig punt waar hbo verpleegkundigen vaak tegenaan lopen: wat als de beroepscode en een concrete opdracht of een teamafspraak met elkaar wringen? De code laat ruimte voor je professionele oordeel, maar dat betekent niet dat je in je eentje afwijkt van afspraken. Voel je dat iets niet klopt, bijvoorbeeld omdat een handeling buiten je bekwaamheid valt of de veiligheid van de zorgvrager in het geding is, dan is het juist je verantwoordelijkheid om dat te benoemen. De code geeft je daar de taal voor, en in het uiterste geval kun je ook bij een gewetensbezwaar terugvallen op wat de code hierover zegt. Belangrijk is dat je zo’n signaal bespreekbaar maakt, met je leidinggevende, in je team, of via de kwaliteitsstructuur van je organisatie.
De code gebruiken op de werkvloer
De code is gratis te downloaden bij V&VN en er is ook een app van. Ik raad aan om hem niet één keer door te lezen en weg te leggen, maar erbij te pakken als je in je team een lastige casus bespreekt. Dat maakt de gesprekken concreter en zorgt dat je niet alleen op gevoel beslist.
Een casus over een AI-chatbot maakt de vraag naar zorgvuldig handelen heel tastbaar. Welke gegevens wil iemand invoeren, waarom juist die gegevens en is de toepassing binnen de organisatie afgesproken? De uitleg over eigen AI-tools en patiëntgegevens biedt materiaal voor zo’n bespreking. Gebruik een verzonnen voorbeeld, zodat je tijdens het oefenen niet alsnog informatie over een herkenbare patiënt deelt.
Goed om te weten is dat de code wordt herzien, omdat de huidige versie inmiddels meer dan tien jaar oud is. Wil je zeker weten welke versie geldt en of er iets is veranderd, kijk dan op de website van V&VN.
Er is geen aparte code voor hbo of mbo: dezelfde beroepscode geldt voor iedereen die verpleegkundige of verzorgende is.
Veelgestelde vragen
Is er een aparte beroepscode voor de hbo verpleegkundige?
Nee. Voor alle verpleegkundigen en verzorgenden geldt dezelfde Nationale Beroepscode van V&VN, ongeacht opleidingsniveau. Er is dus geen losse code voor het hbo-niveau.
Wie heeft de beroepscode opgesteld?
De code is uitgegeven door V&VN, samen met vakbonden en andere organisaties in de zorg. Hij is gratis te downloaden en ook als app beschikbaar.
Wat is het verschil tussen de beroepscode en de Wet BIG?
De Wet BIG regelt je bevoegdheid en je registratie in het BIG-register. De beroepscode gaat over je professionele houding en je ethische afwegingen. Ze vullen elkaar aan.