Een groot wondverband is duur, en vaak heb je maar een deel nodig. Dan ligt het voor de hand om een stuk af te knippen en de rest te bewaren voor de volgende wondzorg. Maar een geopend verband is niet meer steriel. Mag het dan nog wel? Vakblad Nursing legde de vraag eind september voor, met de constatering dat het antwoord vooral afhangt van hoe hygiënisch je knipt en bewaart. Wij zochten uit wat de hygiëneafspraken in de langdurige zorg er precies over zeggen.
Wat het protocol zegt
Voor de verpleeghuizen, de gehandicaptenzorg en de thuiszorg zijn de hygiëneprotocollen van Zipnet een veelgebruikte basis. Het protocol over hygiënisch werken bij wondverzorging, voor het laatst bijgewerkt in mei 2023, staat het bewaren van restjes toe, maar onder strikte voorwaarden. Het begint met een eenvoudige regel. Knip zo min mogelijk.
Moet je toch knippen, dan desinfecteer je eerst de bladen van de schaar met alcohol 70 procent en laat je die minimaal dertig seconden aan de lucht drogen. Je knipt met een steriele of een zo gedesinfecteerde schaar. Wat je overhoudt, mag je onder deze voorwaarden bewaren.
- Doe de restjes in een afsluitbaar plastic zakje en zet de openingsdatum erop.
- Bewaar het gesloten zakje in een gesloten verbandbox op de kamer van de cliënt, samen met de schaar en de alcohol.
- Gebruik het restant maximaal een week na de openingsdatum.
Elke voorwaarde heeft een reden. Het afgesloten zakje houdt stof en spatten weg. De datum maakt zichtbaar hoe lang iets al open is, ook voor een collega die de volgende wondzorg doet en niet weet wanneer jij het zakje vulde. En de verbandbox bij de schaar en de alcohol zorgt dat je bij de volgende keer meteen schoon kunt werken, zonder eerst spullen bij elkaar te zoeken.
Omdat het protocol uitgaat van bewaren op de kamer van de cliënt, horen de restjes bij die ene cliënt. Een restant van de ene kamer gebruik je dus niet bij iemand anders.
Waar het niet mag
Er zijn duidelijke uitzonderingen. Bij operatiewonden, drainopeningen en huidletsel dat doorloopt tot op bot of pees gebruik je altijd ongeopend steriel materiaal. Daar bewaar je dus geen restjes. Dat zijn wonden waar de bescherming tegen infectie zwaarder weegt dan de kosten van een nieuw verband.
Werk je in een ziekenhuis, dan gelden de hygiëneafspraken van je eigen instelling. Ook in de langdurige zorg kan je organisatie strengere regels hebben dan het protocol. Die gaan dan voor.
Wat onderzoek ervan zegt
Dat het protocol het bewaren onder voorwaarden toestaat, sluit aan bij wat Australische onderzoekers eerder vonden. Zij onderzochten in een laboratorium bijna achthonderd stukjes verband. Nursing meldde in 2018 dat het afknippen van een stuk en het opbergen van de rest tot de volgende verbandwissel niet leidde tot een grote toename van bacteriën op het resterende verband. Dat is een laboratoriumbevinding, geen vrijbrief. De voorwaarden uit het protocol zijn juist bedoeld om ervoor te zorgen dat het in de praktijk ook zo schoon blijft.
Wat dit betekent voor jouw werk
De vraag of je verband mag knippen, is uiteindelijk geen vraag die je per keer zelf beantwoordt. Je volgt het protocol van je organisatie, en als dat ontbreekt of onduidelijk is, vraag je ernaar bij de deskundige infectiepreventie of je leidinggevende. Dat geldt ook voor het knippen zelf. Een schaar die je in je zak draagt en niet desinfecteert, maakt het hele protocol zinloos.
Wij vinden het een goed voorbeeld van hoe duurzaamheid en veiligheid samen kunnen gaan, zolang de regels helder zijn. Het restje in het zakje met de datum erop is geen slordigheid. Het is een afspraak die je kunt uitleggen. Wil je weten hoe dit soort beroepsregels in de wondzorg verder samenhangt met je verslaglegging, lees dan ook ons stuk over het wondverslag.