Dat je met je inlog in het elektronisch patiëntendossier bij vrijwel elk dossier kunt komen, betekent niet dat je het ook mag openen. Een recente tuchtzaak tegen een verpleegkundige, die beroepsvereniging V&VN op 12 oktober 2026 besprak, laat zien hoe zwaar tuchtcolleges daaraan tillen. Wanneer mag je een dossier inzien, wanneer is het een overtreding en wat kan er gebeuren als je de grens overgaat?
Wat er in deze zaak gebeurde
Een ziekenhuis controleerde, zoals veel ziekenhuizen doen, wie welke dossiers had geopend. Dat gaat via logging, een digitale registratie van wie een dossier opent, wanneer en welke onderdelen. Daaruit bleek dat een verpleegkundige, die ook als opnamecoördinator werkte, dossiers had bekeken van patiënten met wie hij geen behandelrelatie had. Het ging onder meer om straatgenoten. Na verder onderzoek kwam het ziekenhuis uit op 62 dossiers.
De verpleegkundige erkende dat hij negen dossiers uit nieuwsgierigheid en verveling had geopend, tijdens een nachtdienst. De rest verklaarde hij met zijn werk als opnamecoördinator, typefouten en verzoeken van andere zorgverleners. De inspectie vond die verklaring voor de overige dossiers aannemelijk, het ziekenhuis niet. Het diende een tuchtklacht in.
Het Regionaal Tuchtcollege Amsterdam keek naar de loggegevens en zag patronen die niet bij gewoon werk passen. Dossiers werden kort na elkaar geopend, sommige meerdere keren, en vaak was handmatig spoedopname als reden ingevuld terwijl er geen opname was. Het college oordeelde dat de verpleegkundige aanzienlijk meer dan negen dossiers zonder geldige reden had bekeken en legde een berisping op. Die wordt openbaar gemaakt en in het BIG-register vermeld.
De regel, kort samengevat
De basis staat in de WGBO, de wet die de relatie tussen zorgverlener en patiënt regelt. Volgens artikel 7:457 van het Burgerlijk Wetboek mag een zorgverlener zonder toestemming van de patiënt geen inzage geven in het dossier aan anderen. Een uitzondering geldt voor wie rechtstreeks betrokken is bij de behandeling, en dan alleen voor zover dat nodig is voor het werk.
In gewone woorden betekent dat het volgende. Je mag een dossier openen als je het nodig hebt voor de zorg die je zelf verleent. Medicatie aftekenen, een wondplan raadplegen, een overdracht voorbereiden voor een patiënt op jouw afdeling, dat valt er allemaal onder. Een dossier openen omdat je de patiënt kent, omdat je benieuwd bent hoe het met een oud-patiënt is afgelopen of omdat je een bekende naam op de afdeling zag staan, valt er niet onder.
Daarnaast vallen gezondheidsgegevens onder de AVG als bijzondere persoonsgegevens, met extra strenge regels. Een onterechte inzage kan voor je werkgever ook een datalek zijn, dat hij moet beoordelen en in sommige gevallen moet melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Meer over de achtergrond lees je in ons stuk over het beroepsgeheim in de zorg.
Situaties waarin het vaak misgaat
De meeste overtredingen zijn geen kwade opzet, maar gemak of nieuwsgierigheid. In tuchtzaken en bij werkgevers komen steeds dezelfde situaties terug.
- Het dossier van een familielid, buurman of collega openen om te zien hoe het met iemand gaat.
- Je eigen dossier bekijken via je werkaccount. Daarvoor is het patiëntenportaal, net als voor iedere andere patiënt.
- Nakijken hoe het een patiënt verging die je eerder verzorgde, terwijl je niet meer bij de zorg betrokken bent.
- Een dossier openen op verzoek van iemand die zelf geen toegang heeft, zonder te controleren of dat verzoek klopt.
- Bij het openen een reden kiezen die niet klopt, zoals spoed of opname, om sneller bij de gegevens te komen.
Dat laatste weegt zwaar. In deze zaak was juist het steeds kiezen van spoedopname zonder dat er een opname was, voor het college een reden om de uitleg van de verpleegkundige niet te geloven.
Wat er kan gebeuren als je de grens overgaat
Er zijn meerdere sporen tegelijk mogelijk. De werkgever kan arbeidsrechtelijke maatregelen nemen, van een waarschuwing tot ontslag. De inspectie kan onderzoek doen. En de werkgever, de patiënt of de inspectie kan een tuchtklacht indienen, zoals hier gebeurde. Een berisping heeft geen directe gevolgen voor je bevoegdheid, maar het is wel een openbaar oordeel dat je gedrag verwijtbaar was. Wat dat inhoudt, lees je in ons stuk over wat een berisping betekent.
Opvallend in deze zaak vinden wij dat het college de berisping oplegde terwijl de verpleegkundige zijn fout deels erkende en het ziekenhuis verder tevreden was over zijn werk. Het ging volgens het college niet om één vergissing, maar om herhaaldelijk handelen over een langere periode. Het signaal is duidelijk. Ook als je niets doorvertelt, kan alleen al het kijken een schending van het beroepsgeheim zijn.
Zo voorkom je dat je in de fout gaat
V&VN geeft in haar bespreking een paar praktische vuistregels mee, en die sluiten goed aan bij wat wij in andere tuchtzaken terugzien.
- Open een dossier alleen als je het nodig hebt voor de zorg die je verleent, of als er een andere geldige reden is.
- Ga ervan uit dat elke inzage wordt vastgelegd en later kan worden teruggekeken.
- Kies bij het openen altijd de reden die echt klopt.
- Twijfel je, open het dossier dan niet en overleg eerst met je leidinggevende of de functionaris gegevensbescherming.
Het mooie aan deze regel is dat hij simpel is. De vraag die je jezelf stelt voor je klikt, is niet of het systeem je binnenlaat, maar of je dit nodig hebt voor de zorg die je nu verleent.