Het rooster komt uit en op je vrije middag staat ineens een klinische les of een teamoverleg van twee uur. Moet je daarvoor komen? En telt die tijd als werktijd? Het is een vraag die geregeld opduikt. Nursing kreeg hem in september nog van een lezer, en antwoordde dat een werkgever overleg of scholing als werktijd mag inroosteren, met een minimale duur van drie uur. Het eerlijke antwoord is dat het afhangt van drie lagen regels. De wet, je cao en de afspraken in je eigen organisatie. Hieronder zetten we die op een rij.
Verplichte scholing is werktijd
Het belangrijkste punt staat in het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7:611a verplicht de werkgever om je in staat te stellen scholing te volgen die nodig is voor je functie. Lid 2 gaat een stap verder. Is de werkgever op grond van wetgeving, een cao of een andere regeling verplicht om scholing aan te bieden die je nodig hebt voor je werk, dan moet die scholing kosteloos zijn, geldt die als arbeidstijd en vindt die indien mogelijk plaats tijdens je gewone werkuren. Je kunt de tekst nalezen op wetten.overheid.nl.
Voor de zorg is dat geen theoretische kwestie. Denk aan scholing in voorbehouden handelingen, reanimatie of medicatieveiligheid, die je nodig hebt om bekwaam te blijven. Wordt die door je werkgever verplicht gesteld, dan is dat werktijd en hoort die betaald te worden. Een studiekostenbeding waarmee je werkgever de kosten van zulke scholing later op je loon verhaalt, is volgens lid 4 van hetzelfde artikel nietig.
Let op het woordje indien mogelijk. De wet verbiedt niet dat scholing buiten je vaste werkdagen valt. Ze zegt wel dat het dan nog steeds werktijd is. Een klinische les op je vrije dag is dus niet per definitie verboden, maar het is geen vrije tijd die je inlevert.
Wat de Arbeidstijdenwet zegt over je rooster
De Arbeidstijdenwet bepaalt vooral wanneer je rooster bekend moet zijn. Volgens artikel 4:2 deelt de werkgever het arbeids- en rusttijdenpatroon zo tijdig mogelijk mee. Wat tijdig is, regelt in de eerste plaats de cao. Staat daar niets over, dan geldt een termijn van ten minste 28 dagen van tevoren.
Daarnaast schrijft artikel 4:1a voor dat de werkgever bij het vaststellen van je werktijden rekening houdt met je persoonlijke omstandigheden buiten het werk, zoals de zorg voor kinderen of familieleden, voor zover dat redelijkerwijs kan worden gevraagd. Een overleg dat op het laatste moment op je vrije dag wordt gezet, botst daar al snel mee.
Een plotselinge noodsituatie thuis is een andere vraag dan een overleg dat onhandig is gepland. Word je tijdens je dienst gebeld omdat er direct iets geregeld moet worden, dan wil je weten welke verlofroute daarbij past. De uitleg over calamiteitenverlof en kort verzuim in de zorg behandelt juist die situaties. Bespreek daarbij ook hoe je je afwezigheid meldt en het werk overdraagt.
Wat de cao VVT regelt
Werk je in de verpleeg- en verzorgingshuizen of de thuiszorg, dan geldt de cao VVT. In de tekst van de cao VVT 2025-2026, die ActiZ online publiceert, staat in artikel 5.2 dat scholing die je voor je functie volgt en scholing die je werkgever verplicht stelt, volledig wordt vergoed in tijd en geld. Voor e-learning die nodig is voor je functie wordt de vergoeding in overleg met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging vastgesteld op basis van de werkelijke studiebelasting.
Ook over je rooster is de cao concreet. Volgens artikel 3.2 wordt je rooster ten minste 28 dagen van tevoren vastgesteld en bekendgemaakt. Wijzigingen binnen die 28 dagen kunnen alleen als jij ermee instemt. Daarnaast heb je, als je in een week van maandag tot en met zondag kunt worden ingeroosterd, het recht om een doordeweekse dag aan te wijzen als vaste vrije dag. Op die dag kun je niet worden ingeroosterd, tenzij je zelf instemt.
Die combinatie maakt het antwoord in de VVT vrij duidelijk. Een klinische les die netjes in het rooster staat dat 28 dagen van tevoren bekend was, telt als werktijd. Een les die binnen die 28 dagen alsnog op je vrije middag wordt gezet, mag alleen met jouw instemming. En op je vaste vrije dag kan je werkgever je niet zonder jouw akkoord inroosteren. Voor de actuele cao VVT loopt overigens nog overleg tussen werkgevers en bonden. De bestaande cao blijft in de tussentijd gelden.
En in andere sectoren
Werk je in een ziekenhuis, de ggz, de gehandicaptenzorg of een umc, dan geldt een andere cao met eigen regels over roosters, minimale dienstduur en scholing. Het principe uit het Burgerlijk Wetboek geldt wel overal, ongeacht je cao. Verplichte, functiegerichte scholing is werktijd en hoort kosteloos te zijn. Hoe de rest uitpakt, lees je na in je eigen cao of vraag je na bij je vakbond of de ondernemingsraad.
Wat je kunt doen
- Vraag na wat voor scholing het is. Gaat het om verplichte scholing voor je functie, of om een vrijwillige verdieping? Bij verplichte scholing gelden de regels uit artikel 7:611a. Bij vrijwillige scholing maak je volgens de cao VVT zelf afspraken over vergoeding in tijd en geld.
- Kijk wanneer het in het rooster kwam. Stond het er 28 dagen van tevoren in, of werd het later toegevoegd? Binnen die termijn is jouw instemming nodig als de cao VVT voor je geldt.
- Controleer of de uren worden geregistreerd. Uren die als werktijd gelden, horen ook zo verwerkt te worden in je urenregistratie en salaris.
- Bespreek het vroeg. Een gesprek met je leidinggevende lost vaak meer op dan een discussie achteraf. Kom je er niet uit, dan zijn de ondernemingsraad en je vakbond de logische volgende stap.
Scholing is in de zorg geen bijzaak. Je hebt haar nodig om bekwaam te blijven voor de handelingen die je uitvoert. Juist daarom is het redelijk dat verplichte scholing gewoon onder werktijd valt. Meer over hoe je je deskundigheid op peil houdt, lees je in ons stuk over deskundigheidsbevordering in de zorg, en over het verzamelen van punten in het artikel over accreditatiepunten voor verpleegkundigen.