Je kind wordt ziek op school, je moeder valt thuis van de trap of je partner moet met spoed naar de huisarts. Wie in de zorg werkt, kan dan niet zomaar de dienst uit lopen, want er wachten cliënten. Toch heb je in zulke situaties wel degelijk recht op verlof. Dat recht staat niet alleen in je cao, maar vooral in de Wet arbeid en zorg. Wat valt eronder, hoe lang duurt het en wat als het om iets gaat dat de wet niet noemt?
De aanleiding om het uit te zoeken is een vraag die bij vakblad Nursing binnenkwam, van een verpleegkundige die haar hond had laten inslapen en zich afvroeg welke vorm van verlof daarbij past. Een herkenbare vraag, en het antwoord laat goed zien waar de wet ophoudt en de cao of je werkgever begint.
Wat de wet calamiteitenverlof noemt
Het officiële begrip is calamiteiten- en ander kort verzuimverlof. Het staat in artikel 4:1 van de Wet arbeid en zorg. Je hebt recht op verlof met behoud van loon voor een korte tijd als je je werk niet kunt doen door een van deze vier redenen.
- Onvoorziene omstandigheden die vragen om een onmiddellijke onderbreking van je werk.
- Zeer bijzondere persoonlijke omstandigheden.
- Een verplichting die de wet of de overheid je oplegt zonder vergoeding, en die je niet in je vrije tijd kunt nakomen, zoals een oproep als getuige.
- Het uitbrengen van je stem bij een verkiezing.
Wat onder zeer bijzondere persoonlijke omstandigheden valt, vult de wet zelf in met een paar voorbeelden. Het gaat in elk geval om de bevalling van je partner, het overlijden en de uitvaart van een huisgenoot of naaste familie, een spoedeisend of niet buiten werktijd te plannen bezoek aan arts of ziekenhuis voor jezelf of als begeleider van een naaste, en de noodzakelijke verzorging op de eerste ziektedag van een naaste. Dat is geen uitputtende lijst. Er kunnen dus ook andere situaties onder vallen.
Hoe lang en met hoeveel loon
De wet geeft geen vast aantal uren of dagen. Het verlof duurt een korte tijd die naar billijkheid wordt berekend. Concreet betekent dat zo lang als nodig is om de eerste noodsituatie op te vangen. Dat kan een paar uur zijn, om opvang te regelen of een loodgieter binnen te laten bij een gesprongen leiding, maar ook een paar dagen, bijvoorbeeld rond een overlijden.
Je houdt tijdens dit verlof je volledige loon. Je werkgever mag de uren ook niet zomaar van je vakantiedagen afhalen. Dat mag volgens artikel 4:6 alleen als jij daar in dat geval mee instemt. Een cao kan op het punt van de loonbetaling wel afwijken, dus het loont om ook daar te kijken.
Gaat het om de verzorging van een zieke naaste, dan stopt het calamiteitenverlof na één dag. Daarna kun je kortdurend zorgverlof opnemen. Daarvoor krijg je volgens de wet zeventig procent van je loon, en ten minste het minimumloon. Je cao kan daar gunstigere afspraken over hebben.
Melden en aannemelijk maken
Je hoeft geen toestemming te vragen voor calamiteitenverlof, maar je moet het wel melden. Dat doe je vooraf en met de reden erbij. Lukt dat niet, omdat het echt acuut is, dan meld je het zo snel mogelijk daarna. In de zorg betekent dat in de praktijk dat je even overdraagt aan een collega of de dienstdoende leidinggevende belt voordat je vertrekt, als dat enigszins kan. Je werkgever mag achteraf vragen om aannemelijk te maken dat er echt iets aan de hand was.
Wij merken dat veel zorgmedewerkers zich schuldig voelen als ze een dienst moeten onderbreken. Dat is begrijpelijk in een sector met krappe roosters, maar het is een recht en geen gunst. Een goede overdracht is wel jouw verantwoordelijkheid, omdat er cliënten afhankelijk zijn van wie er op de vloer staat.
En als het om je huisdier gaat?
Hier wordt het grijzer. De wet noemt huisdieren nergens. Bij de onvoorziene omstandigheden gaat het om een situatie die direct ingrijpen vraagt. Raakt je hond onder een auto en moet je meteen naar de dierenarts, dan kun je goed betogen dat het daaronder valt. Een gepland afscheid bij de dierenarts is per definitie voorzien. Dat past minder goed in de wettelijke omschrijving, hoe verdrietig het ook is.
Daarom komt het bij het overlijden of inslapen van een huisdier vooral aan op je cao en op je werkgever. Veel cao’s in de zorg hebben een eigen regeling voor bijzonder verlof, met een lijst van situaties en het aantal uren dat erbij hoort. Staat een huisdier daar niet in, dan kun je altijd in overleg om een vrije dag vragen, of een paar vakantie-uren opnemen. Wij vinden dat een werkgever hier ruimhartig mag zijn. Een collega die met haar hoofd bij haar overleden dier is, maakt eerder fouten, en dat is in de zorg geen detail.
Kijk ook in je cao
De Wet arbeid en zorg is de ondergrens. De cao’s in de zorg, zoals die voor de vvt, de ziekenhuizen en de ggz, bevatten vaak een uitgebreidere regeling voor bijzonder verlof, bijvoorbeeld voor een huwelijk, een verhuizing of een jubileum. Over die cao’s wordt op dit moment ook volop onderhandeld, zoals je leest in ons stuk over de vastgelopen cao VVT. Twijfel je wat in jouw situatie geldt, vraag het dan na bij hr of bij je vakbond voordat er iets gebeurt. Achteraf uitzoeken of je recht had op een vrije dag is altijd lastiger.