Een verpleegkundige van een psychiatrisch ziekenhuis in het Belgische Sint-Truiden gaf haar baan op nadat een patiënt haar had aangevallen. HLN schreef vandaag over de zaak, die voor de correctionele rechtbank in Hasselt diende. De zwaarste gevolgen kwamen pas maanden later. Dat maakt het een goede toets voor de Nederlandse regels: wat moet je werkgever hier doen als klachten niet meteen, maar later opspelen?
Hoe aangifte werkt, lees je in ons eerdere stuk over geweld door een patiënt en de rol van je werkgever. Hier gaat het om wat er daarnaast loopt: de plicht vooraf, de melding achteraf en de vraag wie de schade draagt.
Wat er in Sint-Truiden gebeurde
De feiten dateren volgens HLN van eind oktober 2022. Een toen 18-jarige, gedwongen opgenomen patiënt mocht als sanctie een dag niet naar de fitness. Toen hij toch zijn fietssleutel wilde pakken en een verpleegkundige hem tegenhield, sloeg hij haar. Ze viel en hij bleef slaan en stampen. Collega’s kregen hem pas los nadat de noodknop was ingedrukt en er extra hulp kwam.
Ze was elf dagen arbeidsongeschikt en ging weer aan het werk. Maanden later volgde volgens haar advocate een terugval en de diagnose posttraumatische angststoornis. Een overplaatsing naar een andere afdeling bleek niet genoeg. Ze gaf haar baan op en werkt nu elders als palliatief verpleegkundige, dus ze bleef in het vak. HLN noemt een blijvende ongeschiktheid van 10 procent en een schade-eis van zo’n 33.700 euro.
Over dat laatste gaat de strijd. De verdediging betwist het verband tussen de aanval en de klachten. “Ik denk dat een angststoornis zich onmiddellijk zou hebben geuit”, zei de advocaat van de man. Het openbaar ministerie vroeg twaalf maanden cel met voorwaarden, de verdediging opschorting. De uitspraak stond voor vandaag gepland, de afloop kenden we bij het schrijven nog niet. Dit is Belgisch recht. Alles hieronder gaat over de Nederlandse situatie en zegt niets over hoe deze zaak afloopt.
Wat je werkgever vooraf moet hebben geregeld
Agressie valt in de Arbowet onder psychosociale arbeidsbelasting, en een werkgever moet die voorkomen of, als dat niet kan, beperken. Dat geldt ook voor agressie van cliënten en patiënten. Volgens het Arboportaal horen de risico’s in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) te staan, de maatregelen in het plan van aanpak, en moet het personeel voorlichting krijgen over beide. De werkgever moet dat aantoonbaar doen. Een protocol in een map is dus niet genoeg, ook omdat het Arboportaal erop wijst dat een werkgever er in concrete situaties ook naar moet handelen.
Artikel 3 van de Arbowet geeft bovendien een volgorde. Risico’s pak je waar het redelijkerwijs kan eerst bij de bron aan, en collectieve maatregelen gaan voor individuele. Een training alleen is dus niet het hele antwoord: bezetting, de inrichting van de afdeling en alarmering werken voor iedereen op de dienst. In Sint-Truiden kwam de hulp pas na de noodknop. Een nuttige vraag op je eigen afdeling is dus hoe snel er hulp is, en op welke diensten dat minder is. Vraag ook gerust wat er in de RI&E over jouw afdeling staat.
Wat er na het incident moet gebeuren
Dit is het punt waar late klachten om draaien. De werkgever moet een arbeidsongeval dat leidt tot ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Onder ziekenhuisopname valt ook een dagopname van enkele uren. Onder blijvend letsel verstaat de inspectie ook chronische lichamelijke en psychische klachten. En blijkt dat pas later, dan moet de werkgever alsnog direct melden zodra het bekend is.
De inspectie omschrijft een arbeidsongeval als een ongewilde, plotselinge gebeurtenis op het werk die vrijwel meteen tot gezondheidsschade en verzuim leidt. Een klap of schop van een patiënt past daar goed bij. Bij twijfel vraagt de inspectie om toch te melden, zij beoordeelt dan of het meldingsplichtig is.
Daarnaast houdt de werkgever een lijst bij van gemelde ongevallen en van ongevallen met meer dan drie dagen verzuim, met in elk geval datum en aard. Werknemers mogen die inzien. Leg je de tijdlijn uit Sint-Truiden naast deze regels, dan zou in Nederland het incident door de elf ziektedagen op die lijst horen. En als later vaststaat dat de psychische klachten blijvend zijn, komt de meldplicht aan de inspectie alsnog in beeld. Beroepsziekten meldt de bedrijfsarts of de arbodienst volgens artikel 9 van de Arbowet bij de daarvoor aangewezen instelling. Dat is dus een ander spoor dan de ongevalsmelding.
Waarom vroeg vastleggen zo veel uitmaakt
De verdediging in België stelt dat iemand die na elf dagen weer zes maanden werkt, haar klachten niet aan de aanval kan koppelen. Of dat standhoudt, is aan de Belgische rechter. Maar het laat zien waar je later op bevraagd kunt worden. Wat in de eerste dagen op papier komt, is dan je houvast.
Meld daarom ook een incident waarvan je denkt dat je het wel aankunt, en vraag of het in de registratie staat. Noteer wie erbij was en meld klachten die later opkomen meteen aan de bedrijfsarts, met de verwijzing naar het incident. Kun je niet bij je leidinggevende terecht, dan noemt het Arboportaal de vertrouwenspersoon als route. De bedrijfsarts adviseert ook over de begeleiding als je door ziekte niet kunt werken, en dat is de plek om een overplaatsing of aangepast werk te bespreken.
Wie de schade draagt
Er zijn twee routes, en die sluiten elkaar niet uit. De eerste loopt via de dader: je voegt je als benadeelde partij in het strafproces, zoals in ons stuk over aangifte staat. Ook in de zaak in Hasselt ligt een schade-eis op tafel.
De tweede loopt via je werkgever. Op grond van artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek moet die de maatregelen treffen en aanwijzingen geven die redelijkerwijs nodig zijn om schade tijdens het werk te voorkomen. Lijd je toch schade, dan is de werkgever aansprakelijk, tenzij hij aantoont dat hij aan die zorgplicht voldeed of dat de schade in belangrijke mate komt door jouw opzet of bewuste roekeloosheid. Dat hij aan de zorgplicht voldeed, moet hij dus zelf aantonen, en daarom is die aantoonbare RI&E ook voor jou van belang. Dat de schade tijdens het werk ontstond, zul je wel aannemelijk moeten maken. Aansprakelijkheid is geen automatisme: het blijft een beoordeling per geval. Het vierde lid breidt de regel uit naar mensen zonder arbeidsovereenkomst die in de uitoefening van beroep of bedrijf voor iemand werken, wat ook zzp’ers kan raken. Overleg bij een concrete claim met je vakbond of een letselschadejurist.
Ondertussen ligt in Den Haag ook de vraag op tafel wat zorgorganisaties gezamenlijk kunnen doen tegen agressieve bezoekers, zie ons stuk over de motie voor een zwarte lijst. Dat gaat over preventie op sectorniveau. De plichten hierboven gelden nu al, op jouw afdeling.

