Het Openbaar Ministerie onderzoekt of een verpleegkundige die verdacht wordt van het doden van twee hoogbejaarde bewoners van een woonzorgcentrum in Noord-Brabant, ook eerder bij andere bewoners insuline heeft toegediend. Dat werd op 11 november 2026 bekend tijdens de eerste, inleidende zitting in Den Bosch, meldt Skipr. De verdachte zegt onschuldig te zijn. Er is nog geen inhoudelijke behandeling geweest en dus ook geen uitspraak. Over de zaak zelf schrijven we daarom niet meer dan dit. Wel roept het nieuws een vraag op die elke zorgprofessional raakt die insuline geeft. Welke controles gelden er eigenlijk bij het toedienen, en wat moet je melden?
Insuline geven is een voorbehouden handeling
Het geven van injecties staat in artikel 36, vijfde lid, van de Wet BIG als voorbehouden handeling. Zelfstandig bevoegd zijn onder meer artsen en physician assistants. Een verpleegkundige of verzorgende IG die insuline spuit, doet dat in opdracht van een arts, en die opdracht mag volgens artikel 38 alleen worden gegeven als de opdrachtgever redelijkerwijs mag aannemen dat jij bekwaam bent, en als er waar nodig aanwijzingen, toezicht en de mogelijkheid tot tussenkomst zijn. Hoe dat voor de verzorgende IG werkt, lees je in mag een verzorgende IG insuline toedienen?
In de praktijk ligt die opdracht vast in een uitvoeringsverzoek en een actuele toedienlijst. De bevoegdheid komt dus niet uit jezelf, maar uit de arts. Dat maakt de toedienlijst tot het eerste controlemiddel. Wat er op staat, is wat je mag geven.
De controles bij het toedienen
Voor verpleging, verzorging en thuiszorg zijn de afspraken vastgelegd in Veilige principes in de medicatieketen (versie 3, december 2022), van onder meer ActiZ, KNMP, Verenso en de LHV. De inspectie gebruikt dit document als kader bij haar toezicht. Voor de zorgmedewerker die toedient, komen de principes neer op een paar vaste stappen.
- Geef medicatie alleen als je bekwaam en bevoegd bent, en bij voorbehouden handelingen op basis van een uitvoeringsverzoek van de arts.
- Dien toe aan de hand van een actuele toedienlijst en controleer de vijf juisten, het juiste middel, de juiste dosis, het juiste tijdstip, de juiste wijze en de juiste cliënt. Die regels lichten we toe in de vijf regels voor veilig medicatie toedienen.
- Teken per middel af op de toedienlijst zodra het is gegeven, en leg vast als iets niet is toegediend.
- Pas dubbele controle toe volgens de afspraken in je organisatie.
- Neem bij twijfel altijd contact op met de apotheek of de arts, en meld incidenten volgens de afspraken in je organisatie.
Die dubbele controle verdient uitleg, want hij is niet overal hetzelfde geregeld. De principes schrijven voor dat de zorgorganisatie met de apotheker afspreekt welke losse risicovolle medicatie, dus niet voorverpakt in een zakje van de apotheek, dubbel wordt gecontroleerd. Dat gebeurt op basis van een landelijke lijst. De organisatie legt ook vast hoe die controle gebeurt, bijvoorbeeld door een collega, de cliënt of een mantelzorger. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik noemde insuline in een artikel uit 2018 uitdrukkelijk als voorbeeld van risicovolle medicatie waarbij een tweede persoon controleert of het juiste wordt gegeven. In audits bij 30 instellingen in 2017 zag het instituut dat die dubbele controle bij een groot aantal instellingen niet of niet altijd werd uitgevoerd.
Weet je niet precies welke afspraak in jouw organisatie geldt voor insuline, vraag dat dan na. Het antwoord staat in het medicatiebeleid van je organisatie, niet in je eigen gewoonte.
Het insulinemiddel zelf controleren
Insuline wordt vaak met een pen gegeven die op naam van de cliënt staat. Controleer dan ook of de pen bij die cliënt hoort en of hij nog houdbaar is. Na openen geldt een verkorte houdbaarheid, en het IVM zag in de audits dat de datum van openen vaak niet op insuline stond. In oktober waarschuwde de inspectie bovendien voor gestolen insulinepennen. Wat je dan extra controleert, zetten we op een rij in inspectie waarschuwt voor gestolen insulinepennen.
Wat je meldt, en wie wat meldt
Melden gebeurt op twee niveaus. Intern moet elke zorgaanbieder volgens artikel 9 van de Wkkgz een schriftelijke procedure hebben voor het omgaan met signalen van incidenten. Een fout bij het toedienen, een dosis die niet klopt met de toedienlijst of een pen die er niet hoort, meld je via die interne route, vaak een VIM- of MIC-melding.
Extern ligt de meldplicht bij de zorgaanbieder. Volgens artikel 11 van de Wkkgz meldt die onverwijld bij de inspectie iedere calamiteit, geweld in de zorgrelatie en het beëindigen van de samenwerking met een zorgverlener omdat die naar het oordeel van de aanbieder ernstig is tekortgeschoten. Een onverwacht overlijden na medicatie kan een calamiteit zijn. Of jij of je werkgever dat bij de inspectie meldt, leggen we uit in calamiteit melden bij de inspectie. Wat een calamiteit precies is, staat in wat is een calamiteit in de zorg.
Zie je bij een collega iets wat niet klopt, zoals afwijkingen in de registratie of een middel dat er niet hoort, dan kun je dat bij je leidinggevende of via de interne procedure aankaarten. Hoe je als melder beschermd bent, lees je in wanneer meld je als medewerker en hoe ben je beschermd.
Strafrecht en tuchtrecht naast elkaar
Bij een verdenking als deze lopen er soms twee sporen. De strafrechter beoordeelt of iemand een strafbaar feit heeft gepleegd, de tuchtrechter of iemand zijn beroep goed heeft uitgeoefend. Ze kunnen naast elkaar lopen, met een eigen uitkomst. Hoe dat werkt, beschreven we in strafzaak en tuchtzaak, hoe die twee sporen naast elkaar lopen. In de Brabantse zaak is nog niets beslist. Wat er wel vaststaat, is wat er elke dag van jou wordt gevraagd bij een insulinepen, opdracht, toedienlijst, controle, aftekenen en melden.