Eind september legde de rechtbank een man twee jaar cel en tbs met dwangverpleging op voor een aanval waarbij een verpleegkundige in de ggz bijna om het leven kwam. Beroepsvereniging V&VN besteedde er op 2 oktober aandacht aan, samen met de oproep om de aangiftebereidheid omhoog te krijgen en werkgevers daarin een grotere rol te geven. Zo’n zaak begint bijna altijd bij een aangifte, en juist daar haken veel zorgmedewerkers af. Uit angst voor de dader, omdat het “bij het werk hoort” of omdat niemand weet hoe het moet. In dit artikel staat stap voor stap hoe aangifte werkt, hoe je je adres afschermt en wat je van je werkgever mag verwachten.
Waarom aangifte het verschil maakt
Zonder aangifte komt een zaak meestal niet bij de officier van justitie terecht. Dat geldt ook nu de regels strenger zijn. Sinds 1 oktober 2026 eist het Openbaar Ministerie bij fysiek geweld tegen mensen met een publieke taak, waaronder medisch personeel, in principe een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Dat staat in de nieuwe richtlijn en de herziene Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) van politie en OM. Wat dat precies inhoudt, lees je in ons eerdere stuk over agressie en de zwarte lijst van ziekenhuizen. De strafeis zegt overigens niets over de uitkomst, want de rechter bepaalt de straf.
V&VN wijst er terecht op dat een zwaardere strafeis pas in beeld komt als het geweld al gebeurd is. Preventie, genoeg collega’s op de dienst en goede opvang achteraf wegen minstens zo zwaar. Maar wie wil dat geweld gevolgen heeft, ontkomt niet aan de aangifte.
Zo doe je aangifte als zorgmedewerker
De sectorale Handreiking aangifte doen bij de politie (versie april 2025) beschrijft de route die in veel zorgorganisaties wordt gevolgd. De belangrijkste punten op een rij.
- Meld het incident eerst intern. Volg de afspraken van je organisatie en geef het ook door aan de beveiliging of de coördinator agressie, als die er is. Zo komt het in de registratie en kan de organisatie maatregelen nemen.
- Zeg dat je een publieke taak uitvoert. Vermeld bij de aangifte dat je zorgverlener bent en het geweld tijdens je werk gebeurde. De politie kent de zaak dan een VPT-code toe (Veilige Publieke Taak), waardoor hij volgens V&VN met hoge prioriteit wordt behandeld.
- Kies domicilie. Je mag het adres van je werkgever opgeven in plaats van je huisadres. Bij een VPT-aangifte moet de politie die mogelijkheid aanbieden. Een telefoonnummer opgeven is niet verplicht, en ook bij een verhoor of tijdens de rechtszaak kun je het werkadres blijven gebruiken.
- Vraag om begeleiding. In veel organisaties begeleidt een casemanager het hele traject, ontvangt die de post van politie en OM en gaat er iemand mee naar het bureau. Vraag daar gerust om.
- Denk aan je schade. Wil je je schade op de dader verhalen, dan kun je dat al bij de aangifte aangeven. Je voegt je dan als benadeelde partij in het strafproces, voor zowel materiële als immateriële schade.
Let bij het vertellen over het incident wel op je beroepsgeheim. Over de patiënt deel je niet meer dan nodig is voor de aangifte, en bij twijfel vraag je advies binnen je organisatie.
Aangifte op naam van je werkgever
Je hoeft de aangifte niet zelf te doen. Volgens artikel 161 van het Wetboek van Strafvordering mag iedereen die weet van een strafbaar feit aangifte doen, dus ook je werkgever. De directie wijst daarvoor iemand aan, bijvoorbeeld een manager, een afdelingshoofd of iemand van de beveiliging. De handreiking noemt twee voordelen. Je werkgever laat zien dat hij achter je staat, en je kunt tegen de dader zeggen dat niet jij, maar de organisatie aangifte heeft gedaan. Dat neemt een deel van de angst voor represailles weg.
Helemaal buiten beeld blijf je niet. Bij geweld wil de politie meestal ook jouw verklaring, omdat jij het letsel en de pijn kunt beschrijven. Je wordt dan gehoord als getuige of benadeelde. Je geeft je naam en geboortedatum, maar als adres kun je ook dan dat van de organisatie gebruiken.
Wat je werkgever moet doen
Agressie en geweld vallen in de Arbowet onder psychosociale arbeidsbelasting. Volgens het Arboportaal van de overheid moet je werkgever beleid voeren om die belasting te voorkomen of te beperken, de risico’s opnemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie, maatregelen vastleggen in een plan van aanpak en medewerkers voorlichten. Daarnaast heeft hij volgens het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:658) een zorgplicht voor een veilige werkomgeving.
Een wettelijke plicht om namens jou aangifte te doen staat daar niet in. Wel spreken veel organisaties in hun agressiebeleid af dat ze aangifte doen of ondersteunen. Vraag naar het protocol van jouw werkgever, zodat je weet wat er geregeld is voordat je het nodig hebt. De verpleegkundige uit de zaak van eind september zei tegen V&VN dat werkgevers verplicht zouden moeten zijn om aangifte te stimuleren en te faciliteren. Zo’n plicht bestaat nu nog niet.
Je recht op nazorg
Een ernstig incident werkt vaak lang door, ook als je lichamelijk snel herstelt. V&VN raadt aan om altijd te vragen om opvang en ondersteuning na een incident. Praat erover met je leidinggevende of een collega uit het opvangteam, schakel de bedrijfsarts in als het je werk blijft raken en weet dat Slachtofferhulp Nederland gratis praktische en juridische steun biedt. Ook de ELA bevat afspraken over het informeren van slachtoffers en werkgevers over het verloop van de zaak. Vraag dus na een aangifte gerust hoe het ervoor staat.
Werk je in de ggz met verplichte zorg?
Dan is er nog een punt. In september 2026 oordeelde de Hoge Raad dat een verpleegkundige die verplichte zorg verleent op grond van de Wet verplichte ggz, voor het strafrecht als ambtenaar kan gelden. Voor mishandeling tijdens of vanwege die taak kan de maximale gevangenisstraf dan met een derde worden verhoogd. Een hogere straf volgt niet automatisch en geldt niet voor elke ggz-verpleegkundige. Het hangt af van de taak die je op dat moment uitvoerde. Meer over die wet lees je in ons artikel over de Wet verplichte ggz.
Geweld hoort niet bij het vak. Een aangifte, door jou of door je werkgever, is de manier om dat ook in de rechtszaal duidelijk te maken.