Nederlandse ziekenhuizen weerden in 2025 minstens 281 keer een patiënt of bezoeker vanwege agressief gedrag. Dat bleek eind september 2026 uit een rondgang van RTL Nieuws langs 41 ziekenhuizen, waarover ook Skipr berichtte. Wie op zo’n lijst staat, is niet meer welkom in het ziekenhuis, behalve voor spoedzorg. De cijfers maken zichtbaar wat veel zorgmedewerkers dagelijks meemaken. Wat kun je zelf doen als je met agressie te maken krijgt, en waar heb je als medewerker recht op? Sinds 1 oktober 2026 gelden daarvoor ook nieuwe afspraken tussen politie en Openbaar Ministerie.
Wat een ziekenhuisontzegging is
Een ziekenhuisontzegging, in de wandelgangen een zwarte lijst, is een maatregel van het ziekenhuis zelf. Het ziekenhuis laat iemand voor een bepaalde periode niet meer toe. In de berichtgeving komt bijvoorbeeld een ontzegging van een jaar voor. Spoedzorg mag een ziekenhuis niet weigeren, dus wie acuut zorg nodig heeft, wordt ook met een ontzegging geholpen.
Zo’n ontzegging beschermt collega’s tegen herhaling, maar het is geen straf in juridische zin. Daarvoor is het strafrecht, en daar begint het bij een aangifte.
Wat er per 1 oktober 2026 verandert
Politie en Openbaar Ministerie werken al sinds 2010 met de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) over agressie en geweld tegen mensen met een publieke taak, en zorgmedewerkers vallen daaronder. Die afspraken zijn geëvalueerd en aangescherpt. De herziene ELA is volgens het Openbaar Ministerie op 1 oktober 2026 in werking getreden. Zulke zaken houden hoge prioriteit, er wordt waar mogelijk snel gestraft, en er zijn afspraken over het informeren van slachtoffers en werkgevers.
Tegelijk geldt een nieuwe richtlijn voor fysiek geweld. Het uitgangspunt is dat de officier van justitie voortaan een onvoorwaardelijke gevangenisstraf eist, en de verdachte moet altijd voor de rechter verschijnen. Een geldboete of taakstraf vindt het OM bij fysiek geweld tegen deze groepen geen passende straf meer. Het OM noemt ambulancepersoneel en medisch personeel uitdrukkelijk. De officier mag alleen bij hoge uitzondering en met een motivering afwijken. De richtlijn geldt voor geweld dat vanaf 1 oktober 2026 wordt gepleegd. De nieuwe richtlijn gaat alleen over fysiek geweld, niet over scheldpartijen of bedreiging.
Wat je werkgever moet doen
Agressie valt onder psychosociale arbeidsbelasting. Volgens de Arbowet en artikel 2.15 van het Arbobesluit moet je werkgever beleid voeren om die belasting te voorkomen of te beperken. Concreet betekent dat de risico’s op agressie in de risico-inventarisatie en -evaluatie, maatregelen in het plan van aanpak, en voorlichting aan medewerkers over de risico’s en de genomen maatregelen. Het Arboportaal van de overheid zet dit op een rij. Daarnaast heeft de werkgever volgens het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:658) een zorgplicht voor een veilige werkomgeving.
Wat dat beleid inhoudt, verschilt per organisatie. Het kan gaan om training in de omgang met agressie, afspraken over alarmering, beveiliging op de spoedeisende hulp en de mogelijkheid van een ontzegging. Weet je niet wat er bij jouw werkgever geregeld is, vraag dan naar het agressieprotocol. Je hebt er recht op om daarover geïnformeerd te worden.
Wat je zelf kunt doen na een incident
- Zorg eerst voor je eigen veiligheid en die van anderen. Gebruik de alarmering en de afspraken van je afdeling.
- Meld het incident intern. Ook verbale agressie en bedreiging. Zonder meldingen ziet de organisatie het probleem niet en kan ze geen maatregelen nemen, zoals een ontzegging.
- Doe aangifte. Bij agressie tegen mensen met een publieke taak kun je als aangifteadres het adres van je werkgever opgeven in plaats van je eigen woonadres. Dat heet domiciliekeuze en hoort bij de ELA. Vraag je werkgever om je daarbij te ondersteunen.
- Vraag om nazorg. Een incident kan nog lang doorwerken. Praat erover met je leidinggevende of een collega, en schakel de bedrijfsarts in als het je werk blijft raken.
Agressie hoort niet bij het vak, ook al voelt het soms zo. Wie het meldt en aangifte doet, helpt ook de collega die de volgende dienst draait.
Agressie en je eigen professionele grenzen
Agressie van een patiënt ontslaat je niet van je zorgplicht, maar je hoeft jezelf ook niet in gevaar te brengen. Bij acute zorg gaat de behandeling door, vaak met extra maatregelen zoals beveiliging erbij. Gaat het om onrust of verzet door een psychiatrische aandoening of een verstandelijke beperking, dan kunnen andere regels meespelen, zoals de Wet zorg en dwang of de Wet verplichte ggz. Daar gaat het om onvrijwillige zorg en niet om het strafrecht, en dat vraagt een eigen afweging met het team.