De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, afgekort Wvggz, regelt verplichte zorg wanneer een psychische stoornis tot ernstig nadeel leidt en vrijwillige mogelijkheden onvoldoende zijn. Een zorgmachtiging en een crisismaatregel zijn twee verschillende routes. Verplichte zorg is aan voorwaarden gebonden en betekent niet automatisch een opname.
Wanneer komt verplichte zorg in beeld?
Een psychische aandoening of een meningsverschil over behandeling is op zichzelf onvoldoende. Bij de beoordeling gaat het onder meer om ernstig nadeel, het verband met een psychische stoornis, beschikbare alternatieven en de verhouding tussen de maatregel en het doel. De zorg moet naar verwachting effect hebben. Deze voorwaarden staan toegelicht bij het Informatiepunt dwang in de zorg.
In de praktijk vraagt dit om precieze informatie. “Het gaat niet goed” is een begin van een zorgsignaal, maar zegt nog weinig over wat er gebeurt. Beschrijf concrete gebeurtenissen, veranderingen en uitspraken. Maak zichtbaar wat je zelf hebt waargenomen en wat anderen vertellen. Dat helpt de verantwoordelijke professionals de situatie te beoordelen.
Houd ondertussen contact met de persoon om wie het gaat. Vraag wat volgens diegene helpt en welke eerdere ervaringen relevant zijn. Een juridisch traject maakt de behoefte aan duidelijke uitleg en menselijk contact niet kleiner.
Wat is een zorgmachtiging?
Een zorgmachtiging wordt door de rechter verleend. De officier van justitie kan een verzoek voorbereiden met betrokkenheid van de geneesheer-directeur. In de procedure worden onder meer medische informatie en een zorgplan betrokken. De officiële uitleg van de procedure beschrijft de taken en de positie van de patiënt en diens advocaat.
In de machtiging staat welke vormen van verplichte zorg mogelijk zijn. Dat is geen onbeperkte toestemming voor alle handelingen die een team wenselijk vindt. Controleer daarom altijd de actuele documenten en de concrete uitvoeringsbesluiten. Ga bij twijfel terug naar de zorgverantwoordelijke.
Een bruikbare overdracht vermeldt waar de geldige informatie staat en wie vragen kan beantwoorden. Vermijd losse samenvattingen die nog maanden rondgaan nadat een besluit is aangepast. De collega in de volgende dienst moet kunnen zien welke afspraken nu gelden.
Hoe verschilt een crisismaatregel?
Een crisismaatregel is bedoeld voor een acute situatie waarin de gebruikelijke voorbereiding niet kan worden afgewacht. De burgemeester neemt het besluit; een rechter kan over voortzetting beslissen. De overheid heeft hierover brochures voor betrokkenen en professionals. De beoordeling en procedure horen bij de daarvoor aangewezen deskundigen en instanties.
Voor een zorgmedewerker is vooral belangrijk dat een crisismaatregel geen informele afspraak van het team is. Zorg dat duidelijk is wie de situatie beoordeelt en welke crisisroute binnen de organisatie geldt. Bij onmiddellijk levensgevaar bel je 112. Andere urgente zorgen worden via de passende acute zorgroute beoordeeld.
Schrijf in een overdracht niet alleen dat iemand “onder de Wvggz valt”. Vermeld het relevante kader en verwijs naar de actuele vastlegging. Daarmee voorkom je dat verschillende routes door elkaar worden gebruikt of dat een verlopen besluit als actueel wordt beschouwd.
Rechten blijven onderdeel van de zorg
Verplichte zorg vraagt blijvende aandacht voor het perspectief van de patiënt. Wensen kunnen onder meer worden vastgelegd in een zorgkaart. Een eigen plan van aanpak kan relevant zijn bij het zoeken naar vrijwillige mogelijkheden. Bespreek ook hoe iemand ondersteuning door een advocaat of patiëntenvertrouwenspersoon kan krijgen.
De verpleegkundig specialist ggz kan afhankelijk van functie en organisatie betrokken zijn bij behandeling en afstemming. De precieze bevoegdheden volgen uit de geldende taakverdeling en wettelijke regels. Een functietitel alleen vertelt niet wie in een concrete procedure ieder besluit mag nemen.
Als de situatie verandert, kan ook de benodigde zorg veranderen. De officiële informatie over wijzigen of beëindigen van een zorgmachtiging beschrijft daarvoor afzonderlijke routes. Meld verbeteringen en nieuwe zorgen dus beide. Een evaluatie hoort niet alleen te beginnen wanneer een maatregel onvoldoende werkt.
Gebruik klinisch redeneren om observaties zorgvuldig te ordenen en bespreek de juridische vragen met de verantwoordelijke professional. Kijk voor meer uitleg over de dagelijkse beroepspraktijk in de categorie praktijk.
Veelgestelde vragen
Betekent een zorgmachtiging altijd opname?
Nee. Verplichte zorg kan onder voorwaarden ook thuis of poliklinisch plaatsvinden. De machtiging geeft aan welke vormen van zorg mogelijk zijn.
Kan familie zelf verplichte zorg opleggen?
Nee. Naasten kunnen zorgen melden en informatie geven, maar verplichte zorg vereist de daarvoor geldende beoordeling en besluitvorming.
Zijn Wvggz en Wzd hetzelfde?
Nee. Het zijn verschillende wettelijke kaders met eigen doelgroepen en procedures. Bij een complexe situatie moet deskundig worden vastgesteld welk kader van toepassing is.