Van alarmbel naar alarmbel rennen, blij zijn als om half elf iedereen gewassen aan de koffietafel zit, en weten dat één onverwacht voorval de hele ochtend in de soep laat lopen. Zo beschrijft verpleegkundige en columnist Thomas van der Meer zijn tijd in het verpleeghuis. Hij heeft het verpleeghuis inmiddels verlaten. Hoofdredacteur Susanne van der Velde van Medisch Contact maakte zijn verhaal op 13 oktober tot onderwerp van haar hoofdredactioneel. Haar conclusie is dat er nu al te weinig verpleegkundigen zijn voor de toenemende zorgzwaarte, en dat de echte vergrijzing nog moet komen.
Wat de cijfers erbij zeggen
Het beeld uit de column staat niet op zichzelf. Volgens de nieuwste arbeidsmarktprognose voor de verpleging, verzorging en thuiszorg, gemaakt met het Prognosemodel Zorg en Welzijn van ABF Research in opdracht van VWS, loopt het personeelstekort in de vvt op tot 126.800 medewerkers in 2035. Dat is het scenario waarin de maatregelen uit de zorgakkoorden al zijn meegerekend. Het platform AZW Info wijst als oorzaak een zorgvraag aan die harder groeit dan het aantal mensen dat het werk kan doen.
Van der Velde pleit voor meer respect voor ouderen en voor de teams die voor hen zorgen, met Japan als voorbeeld, waar een feestdag bestaat die ouderen eert. Dat is een oproep aan de samenleving. Voor wie morgen weer op de afdeling staat, is de vraag praktischer. Wat betekent werken onder deze druk voor je bekwaamheid, en voor het melden van wat er misgaat?
Bekwaamheid staat onder druk als de bezetting dun is
Minder verpleegkundigen betekent in de praktijk vaak dat taken verschuiven naar verzorgenden en helpenden. Dat mag, maar de Wet BIG stelt er voorwaarden aan. Voor voorbehouden handelingen zoals injecties of katheteriseren geldt dat iemand die niet zelf bevoegd is alleen in opdracht mag werken, en alleen als hij redelijkerwijs mag aannemen dat hij bekwaam is. De opdrachtgever moet volgens artikel 38 waar nodig zorgen voor aanwijzingen, toezicht en de mogelijkheid om tussen te komen.
Dat laatste is in een dunbezette nachtdienst geen formaliteit. Als de verpleegkundige die moet kunnen bijspringen drie afdelingen verderop staat, is die mogelijkheid tot tussenkomst er misschien alleen op papier. Wie dan twijfelt of hij een handeling goed kan uitvoeren, mag nee zeggen. Dat is geen gebrek aan inzet. Het is precies wat de wet van je vraagt, zoals we uitlegden in ons artikel over een handeling weigeren als je niet bekwaam bent.
Ook buiten de voorbehouden handelingen speelt bekwaamheid. Medicatie geven en het signaleren van achteruitgang bij een bewoner zijn risicovolle taken. Hoe meer bewoners per medewerker, hoe groter de kans dat een signaal blijft liggen. Hoe zwaar zo’n gemist signaal kan wegen, zie je bijvoorbeeld bij het stijgend aantal ouderen dat na een val overlijdt.
Melden hoort bij het werk, ook als je het druk hebt
Wie van alarmbel naar alarmbel loopt, schiet er makkelijk bij in om een bijna-incident vast te leggen. Toch is juist dat de manier waarop een organisatie ziet dat de bezetting niet past bij de zorgzwaarte. Elke zorgaanbieder moet volgens de Wkkgz een interne procedure hebben voor het melden van incidenten. Een melding gaat over wat er gebeurde, niet over wie het deed. Ernstige gebeurtenissen, waarbij een bewoner overlijdt of ernstige schade oploopt, zijn calamiteiten. Die meldt de zorgaanbieder bij de inspectie. Wie welke rol heeft, lees je in ons stuk over calamiteiten melden.
Onze lezing van de column is dat het vertrek van één verpleegkundige een signaal is dat een organisatie niet alleen in een exitgesprek zou moeten horen. Zorgmedewerkers die structureel te weinig tijd hebben om veilig te werken, kunnen dat ook als patroon melden en bespreken in hun team of met hun leidinggevende.
Waarom dit verder gaat dan één column
Van der Meer vond het werk zelf prachtig. Hij vertrok door de opeenstapeling van frustraties. Dat is precies het soort uitstroom dat de prognoses zwaarder maakt. Wie blijft, heeft er belang bij dat de grenzen van bekwaamheid en de route voor melden helder zijn. Niet omdat dat het tekort oplost, maar omdat het voorkomt dat de druk op de werkvloer ongemerkt de veiligheid van bewoners opeet.