De crowdfunding voor een alternatief voor de eendenbek, het speculum dat bij een uitstrijkje wordt gebruikt, heeft 223.210 euro opgehaald bij 8421 donateurs. Dat meldde Skipr op 20 oktober op basis van een voortgangsbericht van het Universiteitsfonds Delft. Het ontwerp heet Lilium en komt van TU Delft-onderzoeker Tamara Hoveling en industrieel ontwerper Ariadna Izcara Gual. Wie in de huisartsenpraktijk uitstrijkjes maakt, vraagt zich af wat er aan het eigen werk verandert. Het korte antwoord is dat dat nog even duurt.
Wat er anders is aan het nieuwe instrument
De bekende eendenbek heeft twee bladen die in de vagina worden opengezet. Een deel van de vrouwen is bang voor het onderzoek of ervaart pijn. Lilium heeft drie bladen, die door een buisje uit elkaar worden geduwd. Volgens het bericht kan zowel de zorgverlener als de patiënt het instrument zelf inbrengen. De ontwerpers werkten de afgelopen tijd aan een beter zicht op de baarmoederhals en aan het gebruiksgemak. Het ontwerp wordt nu afgerond en getest met patiënten en zorgprofessionals.
Wanneer je ermee gaat werken
Dat is nog niet bekend. Een speculum is een medisch hulpmiddel, en zo een product mag pas op de markt komen als het aan de Europese regels voor medische hulpmiddelen voldoet. De ontwerpers hebben die regels volgens Skipr in kaart gebracht, maar een datum is er niet.
Voor het bevolkingsonderzoek speelt nog iets mee. Het Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker van het RIVM, versie 7.0 van juni 2026, schrijft voor dat een huisartspraktijk verschillende formaten specula heeft en die alleen in een autoclaaf steriliseert. Ook moeten de uitstrijkmaterialen van het screeningslaboratorium komen. Een nieuw instrument moet dus niet alleen toegelaten zijn, het moet ook passen in die werkafspraken en in de scholing voor uitstrijkers, die de screeningsorganisatie samen met onder meer de NVDA en het NHG verzorgt.
Wat er voor de handeling zelf niet verandert
Het maken van een uitstrijkje is geen voorbehouden handeling in de zin van de Wet BIG. Het staat niet in de lijst die we uitleggen in ons stuk over de veertien voorbehouden handelingen. Wie het uitstrijkje maakt, valt onder de afspraken in de praktijk en de eisen van het bevolkingsonderzoek, zoals de verplichte basisscholing en minimaal tien uitstrijkjes per jaar. Een ander instrument verandert daar niets aan.
Wat wel kan veranderen is het gesprek met de cliënt. Voor vrouwen die het onderzoek uitstellen uit angst, bestaat nu al de zelfafnameset als alternatief. Een speculum dat de vrouw zelf kan inbrengen, zou daar een tussenvorm aan toevoegen. Of dat in de praktijk zo werkt, moeten de tests uitwijzen.