De nieuwe cao voor verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg en jeugdgezondheidszorg had op 1 september moeten ingaan. Dat is niet gebeurd. Op 22 september leverde een extra overleg tussen vakbonden en werkgevers niets op, en FNV en NU’91 zeggen sindsdien dat acties waarschijnlijk onvermijdelijk zijn. Nursing schreef dat de bonden zich beraden op een ultimatum en acties. Volgens Skipr valt ongeveer een half miljoen medewerkers onder deze cao, en voor hen roept het conflict vragen op. Wat ligt er precies op tafel, waar zit het conflict, en wat betekent een eventuele actie voor jou?
Wat er eind juni werd afgesproken
Eind juni bereikten de werkgeversorganisaties ActiZ en Zorgthuisnl en de vier vakbonden (FNV, NU’91, CNV en FBZ) een onderhandelingsresultaat. Volgens de toelichting van de FNV gaan de salarissen vier keer met 1,8 procent omhoog, samen 7,2 procent. Beroepsvereniging V&VN noemt als beoogde looptijd 1 september 2026 tot en met 15 september 2028. Daarnaast zijn er afspraken over een hogere reiskostenvergoeding, veiligheid op het werk, zeggenschap over roosters en werktijden, en de begeleiding van leerlingen en stagiairs.
De bonden legden het resultaat aan hun leden voor. De leden van CNV en FBZ stemden in grote meerderheid voor. De leden van FNV en NU’91 stemden tegen. Daarmee lag er een resultaat dat de helft van de bonden wel en de andere helft niet wilde tekenen.
Waar het conflict over gaat
CNV-onderhandelaar Bart Schnoor zette de bezwaren op 25 september op een rij in een bericht aan de leden. Grofweg gaat het volgens hem om de hoogte van de loonstijging, het opknippen ervan in vier delen, de late ingang, de looptijd van de cao en het inleveren van niet-wettelijk verlof bij ziekte. Daarnaast wilden FNV en NU’91 een onregelmatigheidstoeslag op zaterdagochtend.
Voor de FNV is de verdeling van de loonsverhoging over vier momenten het grootste struikelblok. Werknemers moeten daardoor volgens de bond acht maanden wachten voordat de inflatie is gecompenseerd. Tijdens het overleg van 22 september overhandigde de FNV een bundel met meer dan vijfhonderd bezwaren van leden. De werkgevers legden die volgens de bond naast zich neer. ActiZ en Zorgthuisnl gaven volgens CNV aan dat de grens van hun mandaat was bereikt.
Vakantie-uren bij ziekte
Eén punt raakt veel medewerkers direct. In het onderhandelingsresultaat staat een nieuw uitgangspunt voor vakantie-uren tijdens ziekte. Volgens de FNV-toelichting neemt een medewerker ook tijdens ziekte vakantie-uren op. Het gaat dan ten minste om de bovenwettelijke vakantie-uren die je tijdens je ziekte opbouwt, naar rato van het deel van het jaar waarin je ziek bent. Vakantie-uren die je al had opgebouwd voordat je ziek werd, vallen er niet onder.
De FNV benadrukt dat je werkgever niet op eigen initiatief verlofuren mag afschrijven. Je houdt de regie over je vakantie, en vakantie tijdens ziekte moet passen bij je herstel en re-integratie. Bij twijfel kan advies van de bedrijfsarts nodig zijn. Toch was dit voor een deel van de leden reden om tegen te stemmen. Belangrijk om te weten is dat deze regel pas geldt als de nieuwe cao er komt.
Los van dit onderhandelingsresultaat blijft de juridische vraag relevant: wanneer mogen ziektedagen als vakantie worden geboekt? De uitleg over vakantiedagen inleveren als je ziek bent behandelt het verschil tussen wettelijke en bovenwettelijke uren en de betekenis van afspraken en instemming. Dat helpt om je eigen verlofoverzicht te bespreken zonder uit een voorstel in een nieuwsbericht af te leiden wat voor jouw contract geldt.
Wat er nu gebeurt
CNV meldt dat de partijen op 2 oktober de balans opmaken. Alle partijen geven dan aan hoe ze de cao voor zich zien. Juridisch is het volgens CNV mogelijk dat één of twee van de vier bonden een cao afsluiten. CNV en FBZ zouden dus kunnen tekenen. FBZ had al aangegeven dat te willen doen. CNV wachtte tot nu toe, omdat de bond voor een grote sector een breed gedragen cao wil, maar laat weten de cao te gaan bekrachtigen als er niets verandert. FNV en NU’91 overleggen met hun achterban over acties, en zeggen tegelijk open te staan voor een nieuw gesprek.
Voor jouw salaris en arbeidsvoorwaarden betekent dit dat de oude cao in de tussentijd blijft gelden. Dat schrijft CNV ook expliciet. Afspraken over je rooster, zoals de 28-dagenregel en je vaste vrije dag, blijven dus van kracht. Daarover lees je meer in ons stuk over scholing of een klinische les op je vrije dag.
Wat acties juridisch inhouden
Nederland heeft geen stakingswet. Het stakingsrecht volgt uit het Europees Sociaal Handvest, zo legt de FNV uit op haar pagina over het stakingsrecht. Je mag staken als werkgevers en vakbonden het niet eens worden over een cao. Met een ultimatum geven bonden werkgevers een laatste termijn om op hun eisen in te gaan, voordat ze tot acties overgaan.
Volgens de FNV meldt de bond een staking aan de werkgever namens alle medewerkers. Je hoeft geen toestemming te vragen of een vrije dag op te nemen. Meedoen is geen werkweigering, en je mag er niet om worden ontslagen of gestraft. Je werkgever is wel niet verplicht om je loon door te betalen over de uren dat je staakt. Leden van de vakbond krijgen daarvoor een stakingsuitkering.
In de zorg speelt nog iets anders mee. Cliënten zijn afhankelijk van je, en acties mogen hun veiligheid niet in gevaar brengen. Bij eerdere zorgacties maakten bonden en organisaties daarom afspraken over de zorg die doorgaat. Ziekenhuizen draaiden bijvoorbeeld op zondagsdienst, waarbij alleen spoed en noodzakelijke zorg werd geleverd. Hoe dat in de verpleeghuizen en thuiszorg zou gaan, hangt af van de vorm van de actie, en een actie hoeft niet altijd een staking te zijn.
Waar je op kunt letten
- Volg de berichten van je eigen vakbond of van je werkgever. Zij informeren als er een ultimatum of actie komt.
- Een stakingsuitkering is er alleen voor leden van de vakbond. Ben je geen lid, informeer dan vooraf bij de bond wat meedoen voor jou betekent.
- Werk je via een uitzendbureau, dan heeft de FNV met de ABU afgesproken dat uitzendkrachten mogen meestaken.
- Blijf je werken tijdens een actie, dan gelden je normale rooster en afspraken.
Het conflict laat zien hoe gevoelig de arbeidsvoorwaarden in de langdurige zorg liggen. Een loonsverhoging in vier stappen klinkt op papier redelijk, maar voor wie nu al moeite heeft met de vaste lasten voelt acht maanden wachten lang. Tegelijk zitten de werkgevers naar eigen zeggen aan het einde van hun ruimte. Of er een brede cao komt of een cao met de handtekening van twee bonden, moet de komende tijd blijken.