Wie in de zorg werkt, zorgt thuis vaker ook voor een naaste dan werknemers in andere sectoren. Dat blijkt uit cijfers van het CBS en het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn, waarover Skipr berichtte. Tegelijk nemen zorgverleners minder vaak verlof op om die mantelzorg te kunnen geven. Dat is opvallend, want de wet geeft je meer ruimte dan veel mensen weten. Hieronder staat op welk verlof je recht hebt, wat het kost en waar het knelt.
Wat de cijfers laten zien
In 2025 kregen 201.000 werknemers in zorg en welzijn te maken met een langdurige zorgsituatie in hun omgeving. Van hen verleende 83 procent zelf zorg, tegen 75 procent van de werknemers buiten de sector. Bij kortdurende zorgsituaties is het verschil kleiner, maar ook daar springen zorgverleners vaker bij. Opvallend is wat er daarna gebeurt. Werknemers in zorg en welzijn nemen minder vaak verlof op en passen hun werk minder vaak aan. Bij kortdurende situaties noemen ze relatief vaak hun werk als reden waarom het niet lukt. Bij langdurige situaties gaan ze juist vaker minder uren werken.
Dat patroon zegt iets over de sector. Roosters zijn krap, en wie weet dat een collega moet invallen, vraagt minder snel een vrije dag. Het gevolg is dat zorgverleners de mantelzorg oplossen met hun eigen uren en hun eigen inkomen, terwijl er wettelijke verlofvormen voor bestaan.
De drie verlofvormen naast elkaar
De Wet arbeid en zorg kent drie vormen van verlof die bij mantelzorg passen. Ze verschillen sterk in duur en betaling.
| Calamiteitenverlof | Kortdurend zorgverlof | Langdurend zorgverlof | |
|---|---|---|---|
| Waarvoor | Een acute situatie, zoals de eerste ziektedag van een naaste | Noodzakelijke verzorging van een zieke naaste | Verzorging van een naaste die levensbedreigend ziek, ziek of hulpbehoevend is |
| Hoe lang | Een korte tijd, naar billijkheid | Per twaalf maanden hooguit twee keer je wekelijkse arbeidsduur | Per twaalf maanden hooguit zes keer je wekelijkse arbeidsduur |
| Loon | Volledig doorbetaald | 70 procent, minstens het minimumloon | Onbetaald, tenzij je cao of werkgever iets anders regelt |
| Aanvragen | Melden, zo nodig achteraf | Melden, de werkgever kan alleen weigeren bij een zwaarwegend bedrijfsbelang | Schriftelijk, minstens twee weken vooraf |
| Artikel | 4:1 | 5:1 tot en met 5:6 | 5:9 tot en met 5:11 |
Wie 32 uur per week werkt, heeft dus per jaar recht op maximaal 64 uur kortdurend zorgverlof en 192 uur langdurend zorgverlof. De kring van naasten is ruim. Het gaat om je partner, kinderen, ouders, broers en zussen, grootouders en kleinkinderen, maar ook om iemand met wie je een sociale relatie hebt, zoals een buurvrouw zonder familie. Calamiteitenverlof en kort verzuim bespraken we uitgebreid in ons stuk over calamiteitenverlof en kort verzuim in de zorg.
Wat dat betekent als je in de zorg werkt
Bij kortdurend zorgverlof hoef je geen toestemming te vragen. Je meldt het, en het verlof gaat in. Je werkgever kan het alleen tegenhouden door direct een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang aan te voeren. Doet hij dat niet bij je melding, dan kan hij er later niet alsnog op terugkomen. In de zorg zal een werkgever dat belang sneller aanvoeren dan in een kantoorbaan, omdat cliënten niet zonder zorg kunnen. Toch moet het om een echt zwaarwegend belang gaan. Een krap rooster alleen is dat niet vanzelf.
Langdurend zorgverlof is beter te plannen. Omdat je het minstens twee weken vooraf schriftelijk aanvraagt, kan een planner er rekening mee houden. Je vraagt het aan met de reden, voor wie het is, wanneer het ingaat, hoeveel uur per week en hoe lang. Je werkgever moet het toestaan, tenzij er een zwaarwegend belang tegenover staat, en moet dan in overleg met jou naar een oplossing zoeken. Beslist hij niet op tijd, dan gaat het verlof in zoals je het hebt aangevraagd.
Het nadeel is het geld. Langdurend zorgverlof is onbetaald, en ook het kortdurende verlof kost je 30 procent van je loon. Voor wie in de zorg werkt en vaak al in deeltijd zit, is dat een flinke stap. Dat verklaart waarschijnlijk deels waarom zorgverleners het minder vaak opnemen. Kijk daarom altijd ook in je cao. Daar kunnen gunstigere afspraken staan dan in de wet. Wat je verder verdient en welke schalen gelden, staat in ons overzicht van de salarissen van verpleegkundigen in 2026.
Betaald zorgverlof is nog geen recht
Er ligt een discussie over doorbetaald mantelzorgverlof. Vakbond FBZ wil dat bij wet wordt geregeld en stelt dat zorgprofessionals als het ware een dubbele dienst draaien. De Sociaal-Economische Raad pleit in zijn advies Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving voor acht weken gedeeltelijk betaald zorgverlof, betaald uit publieke middelen. Het kabinet heeft volgens Skipr nog geen besluit genomen. Minister Mirjam Sterk wil eerst verschillende mogelijkheden onderzoeken.
Tot er iets verandert, geldt de huidige wet. Die is minder royaal dan de SER wil, maar ruimer dan het gedrag van veel zorgverleners doet vermoeden. Wie thuis zorgt en op het werk volloopt, heeft meer aan een tijdige aanvraag voor langdurend zorgverlof dan aan het opsparen van vakantiedagen. Een gesprek met je leidinggevende of met hr helpt om te zien welke combinatie van verlof en roosteraanpassing in jouw situatie past.