Zuyderland heeft in Sittard een nieuwe thuiszorgpoli geopend, op de begane grond van de Odaflat. Cliënten die zelf of met hulp kunnen komen, krijgen daar op afspraak verpleegkundige en verzorgende zorg, zoals wondzorg, stomazorg, injecties, compressief zwachtelen en het aantrekken van steunkousen. Het is na Geleen en Born de derde poli in de gemeente Sittard-Geleen. De reden is een bekende. “We hebben te weinig personeel en te veel zorgvraag”, zegt directeur thuiszorg Henriëtte Warrens tegen Mijnstreek Vandaag. Wie niet mobiel is, blijft thuiszorg aan huis krijgen.
Voor de cliënt is het vooral een andere plek. Voor jou als wijkverpleegkundige of verzorgende verandert er meer dan het lijkt, en minder dan je misschien denkt. Want wat mag je hier eigenlijk, nu je niet meer alleen in een huiskamer staat maar in een behandelruimte met collega’s om je heen?
De Wet BIG kijkt niet naar de plek
De regels voor voorbehouden handelingen gaan over wie een handeling doet en in wiens opdracht, niet over waar dat gebeurt. Wat je thuis bij een cliënt mag, mag je op de poli. Wat je thuis niet mag, mag je op de poli ook niet. Dat maakt het nuttig om het rijtje uit het nieuws een voor een langs te lopen.
Injecties zijn een voorbehouden handeling. Een verpleegkundige mag een subcutane, intramusculaire of intraveneuze injectie functioneel zelfstandig geven, staat in artikel 2 van het Besluit functionele zelfstandigheid. Er is een opdracht van een arts of andere zelfstandig bevoegde nodig, maar geen toezicht. Een verzorgende IG heeft die functionele zelfstandigheid niet. Zij kan alleen injecteren in opdracht, waarbij de opdrachtgever aanwijzingen geeft en toezicht en tussenkomst regelt waar dat redelijkerwijs nodig is. Hoe dat bij een insulinepen uitpakt, lees je in ons stuk over de verzorgende IG en insuline.
Wondzorg en stomazorg zijn grotendeels geen voorbehouden handelingen. Een wond verbinden of een stomazakje verwisselen valt niet onder de veertien uit de Wet BIG. Er zijn wel uitzonderingen. In de lijst van de handleiding voorbehouden handelingen van ActiZ, die de LHV ook verspreidt, staan het spoelen van een wond via een katheter en het verwijderen van een wondtampon of drain bij de heelkundige handelingen, en het katheteriseren van een urinestoma bij de katheterisaties. Komt een cliënt daarvoor naar de poli, dan gelden dezelfde opdrachtregels als thuis.
Compressief zwachtelen en steunkousen aantrekken staan niet tussen de voorbehouden handelingen. Dat betekent niet dat iedereen het zomaar mag. Je werkgever moet volgens de Wkkgz zorgen dat het werk gebeurt door mensen die er deskundig voor zijn. Het verschil tussen voorbehouden en risicovolle handelingen lees je in ons overzicht.
Een collega naast je is geen opdrachtgever
Op de poli werk je dichter bij elkaar dan in de wijk. Dat voelt veiliger, en voor overleg en het delen van materialen is het dat ook. Maar het verandert niets aan de opdrachtconstructie. Bij een voorbehouden handeling houdt de opdrachtgever toezicht en zorgt hij voor de mogelijkheid tot tussenkomst. Dat is de arts of andere zelfstandig bevoegde die de opdracht gaf, niet de verpleegkundige die toevallig in de ruimte ernaast werkt. Volgens de ActiZ-handleiding betekent tussenkomst in de eerste plaats dat de arts telefonisch bereikbaar is, en pas daarna dat hij langs kan komen. Dat geldt op de poli net zo als bij de cliënt thuis.
Wat de organisatie wel moet regelen, is dat de afspraken met artsen ook voor de poli gelden. Voor de wijk sluiten zorgorganisatie en artsen volgens dezelfde handleiding een raamovereenkomst, waarin de organisatie instaat voor de bekwaamheid van haar medewerkers en de continuïteit van de handelingen. Een nieuwe locatie vraagt dus om een korte check of de lijst met handelingen, de protocollen en de bereikbaarheid van de artsen ook daar kloppen.
Andere omgeving, andere vragen over bekwaamheid
Bekwaamheid is een inschatting per handeling, per cliënt en per situatie. Een ruimte met goed licht, een behandelbank en alles binnen handbereik maakt veel handelingen eenvoudiger dan in een krappe badkamer. Tegelijk zie je op een poli in korte tijd meer cliënten achter elkaar, vaak niet je vaste cliënten. Dat vraagt dat het dossier, de opdracht en de afspraken per cliënt direct beschikbaar zijn. Volgens Zuyderland loopt de aanvraag voor de poli via de gewone thuiszorgaanvraag, waarna een (wijk)verpleegkundige de zorgvraag met de cliënt bespreekt. Daar ligt dus ook het moment om na te gaan of de opdracht voor een voorbehouden handeling compleet is.
De poli is in Sittard voorlopig twee middagen per week open, op dinsdag en donderdag, meldt Parkstad Actueel. Zuyderland wil het aantal poli’s verder uitbreiden. Andere thuiszorgorganisaties kunnen dezelfde keuze maken nu het personeelstekort blijft. Voor wie er gaat werken, is de belangrijkste les dat de regels die je in de wijk kent gewoon meeverhuizen.