Een perifeer infuus inbrengen is voor veel verpleegkundigen dagelijks werk. Toch is de vraag of je dat zelfstandig mag minder eenvoudig dan hij lijkt. Het korte antwoord is dat een verpleegkundige het infuus zelf mag inbrengen zonder dat er een arts naast staat, maar niet op eigen initiatief. Er is altijd een opdracht nodig van iemand die zelfstandig bevoegd is, en je moet bekwaam zijn. Hieronder lees je hoe dat in de Wet BIG en de bijbehorende regels in elkaar zit.
Een infuus inbrengen is een voorbehouden handeling
De Wet BIG wijst in artikel 36 een aantal handelingen aan die zo risicovol zijn dat niet iedereen ze zomaar mag uitvoeren. Injecties en puncties staan daar als aparte categorieën in, en het aanprikken van een ader om een infuus te plaatsen hoort bij die voorbehouden handelingen. Een overzicht van alle categorieën vind je in ons stuk over voorbehouden handelingen voor de verpleegkundige.
Voor elke voorbehouden handeling noemt de wet wie zelfstandig bevoegd is. Dat betekent dat je zelf mag beslissen dat de handeling nodig is (indiceren) en hem ook mag uitvoeren. Voor injecties en puncties zijn dat de artsen, en binnen hun eigen deskundigheidsgebied onder meer de verloskundigen, physician assistants en klinisch technologen (en voor injecties ook de tandartsen). De verpleegkundige staat niet in dat rijtje, de verpleegkundig specialist wel. Daarover verderop meer.
Functioneel zelfstandig, maar wel in opdracht
Voor verpleegkundigen geldt een tussenvorm. Het Besluit functionele zelfstandigheid rekent in artikel 2 een aantal handelingen tot hun deskundigheidsgebied, en het inbrengen van een infuus wordt daar met zoveel woorden genoemd. Andere voorbeelden zijn een subcutane, intramusculaire of intraveneuze injectie, een blaascatheterisatie bij volwassenen, een maagsonde en een venapunctie.
Functioneel zelfstandig betekent dat je deze handelingen mag uitvoeren zonder toezicht en zonder dat de opdrachtgever in de buurt hoeft te zijn om in te grijpen. Het BIG-register legt uit dat het gaat om handelingen die je in je opleiding hebt geleerd en regelmatig uitvoert. De opdracht zelf blijft wel nodig. Een arts (of een andere zelfstandig bevoegde) besluit dat de patiënt een infuus krijgt, jij voert het uit.
Dat is ook het verschil met iemand zonder BIG-registratie, zoals een verzorgende IG. Die mag een voorbehouden handeling alleen in opdracht uitvoeren als de opdrachtgever waar nodig toezicht en tussenkomst heeft geregeld. Bij de functioneel zelfstandige verpleegkundige vervalt die voorwaarde.
Welke voorwaarden gelden voor de opdracht
Artikel 35 van de Wet BIG noemt de voorwaarden waaronder je een voorbehouden handeling in opdracht uitvoert. Het BIG-register zet ze op een rij.
- De opdrachtgever is zelf zelfstandig bevoegd voor de handeling en heeft een actieve BIG-registratie.
- De opdrachtgever moet kunnen aannemen dat jij bekwaam bent, en dat ook nagaan.
- De opdrachtgever geeft waar dat nodig is aanwijzingen, en jij handelt volgens die aanwijzingen.
- Jij mag redelijkerwijs aannemen dat je de bekwaamheid hebt om de opdracht goed uit te voeren.
Bevoegd is niet genoeg, je moet ook bekwaam zijn
Ook een zelfstandig bevoegde mag een voorbehouden handeling alleen uitvoeren als hij er bekwaam voor is, zo staat in artikel 35a. Voor de verpleegkundige in opdracht geldt hetzelfde. Bekwaam zijn betekent dat je de kennis en vaardigheid hebt om de handeling op dat moment goed te doen. De minister wijst er in de Verzamelbrief Wet BIG 2026 op dat dit verschil vooral speelt als je een handeling een tijd niet hebt gedaan. Dan moet je je vaardigheden eerst bijspijkeren. De zorgaanbieder is op grond van de Wkkgz verantwoordelijk voor de inzet van voldoende deskundige en bekwame medewerkers.
Voel je je niet bekwaam, bijvoorbeeld bij een patiënt met moeilijk aan te prikken vaten of na lange tijd op een afdeling waar je geen infusen plaatste, dan ben je op dat moment niet bevoegd en voer je de handeling niet uit. Hoe je dat aangeeft lees je in ons artikel over weigeren als je je niet bekwaam voelt.
De verpleegkundig specialist is wel zelfstandig bevoegd
Voor de verpleegkundig specialist ligt het anders. De Regeling zelfstandige bevoegdheid verpleegkundig specialisten wijst de verpleegkundig specialist algemene gezondheidszorg aan als zelfstandig bevoegd voor onder meer injecties en puncties, en de verpleegkundig specialist geestelijke gezondheidszorg voor een kleiner aantal handelingen, waaronder ook injecties en puncties. Die bevoegdheid geldt alleen binnen het eigen deelgebied, voor handelingen van beperkte complexiteit die routinematig zijn, waarvan de risico’s te overzien zijn en die volgens landelijke richtlijnen worden uitgevoerd. Binnen die grenzen kan een verpleegkundig specialist dus zelf besluiten tot een infuus en ook zelf een opdracht geven.
En in een noodsituatie?
In een acute noodsituatie, als een handeling plotseling dringend nodig is en er geen bevoegde zorgverlener op tijd beschikbaar is, mag iedereen een voorbehouden handeling naar beste weten en kunnen uitvoeren. Buiten zo’n situatie blijft de regel staan. Een verpleegkundige brengt een infuus in op opdracht van een zelfstandig bevoegde, zonder dat daar toezicht bij nodig is, en alleen als ze er bekwaam voor is. Twijfel je hoe dat in jouw organisatie is geregeld, vraag dan na waar de afspraken over opdrachten en bekwaamheid zijn vastgelegd.