Een bekwaamheidsverklaring heeft geen wettelijke geldigheidsduur. Dat komt doordat de verklaring zelf niet in de wet staat. Hoe lang die van jou geldig is, bepaalt je werkgever in zijn eigen beleid. Dat kan bijvoorbeeld jaarlijks zijn of om de twee jaar, afhankelijk van de handeling. Belangrijker dan de datum op het papier is wat de verklaring eigenlijk bewijst, en dat is minder dan veel mensen denken.
Wat de Wet BIG wel en niet regelt
De Wet BIG spreekt over bevoegd en bekwaam, niet over verklaringen. Wie een voorbehouden handeling in opdracht uitvoert, moet volgens artikel 38 bekwaam zijn, en de opdrachtgever moet redelijkerwijs kunnen aannemen dat dat zo is. Bekwaam betekent dat je de kennis en vaardigheid hebt om de handeling goed uit te voeren, met alles wat erbij hoort, van de anatomie en de risico’s tot de voor- en nazorg. Het verschil tussen die twee begrippen leggen we uit in ons stuk over bevoegd en bekwaam.
Een termijn staat er niet in. Brancheorganisatie ActiZ zegt het in haar overzicht feiten en fabels over bekwaam en bevoegd zonder omwegen. Er is geen wettelijke verplichting over hoe vaak getoetst moet worden, en iedere zorgorganisatie bepaalt dat zelf. Voor sommige handelingen kan dat jaarlijks zijn, voor andere om de twee jaar. Het veelgehoorde idee dat de toets eens in de drie jaar moet, rekent ActiZ in hetzelfde stuk tot de fabels.
Waarom je werkgever de verklaring gebruikt
De verplichting om bekwaamheid te kunnen aantonen ligt vooral bij de zorgaanbieder. Op grond van de Wkkgz moet die zorgen voor deskundige en bekwame zorgverleners en dat kunnen laten zien aan de inspectie. Een bekwaamheidsverklaring is daarvoor een hulpmiddel. ActiZ noemt ook een leermanagementsysteem waarin per medewerker de laatste toets staat. Zo ziet de organisatie in één oogopslag wie voor welke handeling bekwaam is.
Dat verklaart ook waarom de termijn per organisatie verschilt. Een handeling die je dagelijks doet, zoals insuline geven in de wijk, onderhoud je in de praktijk. Een handeling die je zelden doet, zakt sneller weg, en daar kiest een organisatie vaak voor kortere termijnen of een toets vlak voordat je hem weer nodig hebt. ActiZ wijst er ook op dat het geen zin heeft medewerkers te scholen in handelingen die bij hun cliënten niet voorkomen, omdat ze er dan toch niet vaardig in blijven.
Wat de verklaring niet bewijst
Een geldige verklaring zegt dat je op het moment van toetsen bekwaam was. Ze zegt niet dat je dat vandaag bij deze cliënt bent. Bekwaamheid is een momentopname, en het oordeel daarover ligt uiteindelijk ook bij jezelf. De beroepscode van V&VN zegt in artikel 1.3 dat je alleen handelingen verricht die binnen de grenzen van je deskundigheid liggen, en dat je geen opdrachten accepteert waaraan je niet kunt voldoen.
Daaruit volgen een paar situaties die in de praktijk vaak vragen oproepen.
- Je verklaring is verlopen, maar je doet de handeling elke week. Juridisch maakt de datum je niet onbekwaam, maar je werkgever kan je volgens het eigen beleid pas weer inzetten na een nieuwe toets. Houd je daaraan, want het beleid is wat je organisatie aan de inspectie laat zien.
- Je verklaring is geldig, maar je hebt de handeling een jaar niet gedaan. Dan mag je zeggen dat je je niet bekwaam voelt. Hoe dat werkt, lees je in ons stuk over een voorbehouden handeling weigeren als je je niet bekwaam voelt.
- Je gaat bij een andere werkgever werken. Je nieuwe werkgever moet zelf kunnen verantwoorden dat je bekwaam bent, dus een verklaring van je oude werkgever is daar hooguit een aanwijzing voor. Reken op een nieuwe toets.
- Je werkt via een uitzendbureau of als zzp’er. Ook dan moet de organisatie waar je werkt kunnen aantonen dat jij bekwaam bent. Vraag vooraf hoe zij dat regelen.
Hoe het zich verhoudt tot je BIG-registratie
Een bekwaamheidsverklaring en je BIG-registratie worden vaak door elkaar gehaald, maar ze hebben niets met elkaar te maken. De BIG-registratie gaat over je bevoegdheid om een beschermde titel te voeren en moet om de vijf jaar worden verlengd. Wat daarvoor nodig is, staat in ons stuk over BIG-herregistratie voor verpleegkundigen. Een verklaring van je werkgever telt niet mee voor die herregistratie, en een geldige registratie maakt je niet bekwaam voor een specifieke handeling. Een diploma of registratie biedt volgens ActiZ geen garantie dat iemand een bepaalde verrichting beheerst.
Wie wil weten welke termijnen bij de eigen organisatie gelden, vindt dat meestal in het beleid voorbehouden en risicovolle handelingen. Staat het daar niet, vraag het dan na. Een organisatie die het niet kan vertellen, kan het waarschijnlijk ook niet aan de inspectie laten zien.