Bekwaam betekent dat je een zorghandeling op dit moment echt beheerst: je hebt de nodige kennis, de vaardigheid en de ervaring om die veilig en goed uit te voeren. Bekwaam is iets anders dan bevoegd, want bevoegd zegt alleen dat je een handeling mág doen. Voor voorbehouden en risicovolle handelingen moet je allebei zijn.
Bekwaam is een woord dat je in de zorg de hele dag hoort, maar dat lang niet iedereen scherp voor zich heeft. Kort gezegd betekent bekwaam dat je een handeling op dit moment echt kunt uitvoeren: je hebt de kennis, de vaardigheid en genoeg ervaring om het veilig en goed te doen. Het is een van de twee voorwaarden waar je aan moet voldoen voor voorbehouden en risicovolle handelingen. De andere is bevoegd zijn.
Bekwaam versus bevoegd
Deze twee worden vaak door elkaar gehaald, terwijl het verschil juist belangrijk is:
- Bevoegd gaat over mogen. Je opleiding en je registratie geven je het recht om een bepaalde handeling uit te voeren. Dit is wettelijk vastgelegd, onder meer in de Wet BIG.
- Bekwaam gaat over kunnen. Beheers je de handeling nu echt, veilig en met de juiste kennis?
Je kunt bevoegd zijn zonder bekwaam te zijn. Een verpleegkundige is bijvoorbeeld bevoegd voor een handeling, maar als zij die jaren niet heeft gedaan, is ze op dat moment niet meer bekwaam. Andersom kun je je bekwaam voelen voor iets waar je niet bevoegd voor bent, en ook dan mag je de handeling niet zelfstandig uitvoeren.
Waaruit bestaat bekwaamheid?
Bekwaamheid heeft een kenniskant en een vaardigheidskant. De kenniskant betekent dat je begrijpt wat je doet: het doel van de handeling, de anatomie, de risico’s, de voor- en nazorg en de mogelijke complicaties. De vaardigheidskant betekent dat je de handeling technisch beheerst en er genoeg in geoefend bent. Daar hoort ook je eigen inschatting bij: durf je eerlijk te zeggen dat je dit nu veilig kunt?
Hoe blijf je bekwaam?
Bekwaamheid is geen diploma dat je in een la legt. Het is iets wat je onderhoudt. Je blijft bekwaam door:
- de handeling regelmatig uit te voeren, zodat je hem in de vingers houdt;
- bij- en nascholing te volgen, zeker als richtlijnen of materialen veranderen;
- je te laten toetsen, bijvoorbeeld via een bekwaamheidsverklaring of een scholingsregistratie.
Doe je een handeling lang niet, dan zakt je vaardigheid weg en ben je op enig moment niet meer bekwaam. In dat geval oefen je opnieuw onder begeleiding voordat je hem weer zelfstandig doet. Je werkgever legt vaak vast hoe lang een bekwaamheid geldig is.
Bekwaamheid aantoonbaar maken
Voor een team is het praktisch om bekwaamheid ergens vast te leggen waar je het snel terugvindt: een bekwaamhedenoverzicht, afgetekende verklaringen of een scholingsregistratie. Houd het licht genoeg om op een drukke dienst bij te kunnen houden, anders verwatert het en klopt het overzicht na een paar maanden niet meer. Als de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd of je leidinggevende vraagt hoe jullie bekwaamheid borgen, wil je een eerlijk en actueel antwoord kunnen geven.
Waarom dit ertoe doet
De hele redenering achter bevoegd en bekwaam komt uit de Wet BIG, die er is om de kwaliteit van zorg te bewaken en cliënten te beschermen tegen onzorgvuldig handelen. Bekwaam zijn is dus geen formaliteit, maar de kern van veilig werken. Twijfel je of je bekwaam bent voor een bepaalde handeling, geef dat aan en laat je begeleiden. Voor de precieze eisen kun je terecht bij V&VN, bij de informatie van de Rijksoverheid over voorbehouden handelingen of bij je eigen kwaliteitsfunctionaris.
Bevoegd staat op papier, bekwaam zit in je handen. Pas als beide kloppen, is een handeling in veilige handen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent bekwaam in de zorg?
Bekwaam betekent dat je een handeling op dit moment echt beheerst: je hebt de kennis, de vaardigheid en de ervaring om die veilig en goed uit te voeren. Het gaat over kunnen, niet over mogen.
Kun je bevoegd zijn zonder bekwaam te zijn?
Ja. Je opleiding kan je bevoegd maken voor een handeling, maar als je die lang niet hebt uitgevoerd, ben je op dat moment niet bekwaam. Voor voorbehouden handelingen moet je allebei zijn.
Hoe toon je aan dat je bekwaam bent?
Meestal met een bekwaamheidsverklaring, een scholingsregistratie of een aantekening in een bekwaamhedenoverzicht. Volg hierin het beleid van je werkgever, want die legt vaak vast hoe en hoe vaak dit getoetst wordt.