Er wordt in de zorg gefraudeerd met stages en met ervaringscertificaten, maar niemand weet precies hoe vaak. Dat schreef minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg) eind september aan de Tweede Kamer, zo meldde Skipr. Er zijn signalen dat fraude met stages van mbo-opleidingen en met trajecten voor Erkenning van Verworven Competenties (EVC) op grote schaal voorkomt, maar een centraal register met fraudemeldingen ontbreekt. Voor wie eerlijk een diploma heeft gehaald, roept dat een vraag op. Wat betekent dit voor jouw registratie, en waarom is dat diploma eigenlijk zo belangrijk?
Wat er aan de hand is
Een EVC-certificaat legt vast wat iemand al kan op basis van werk- en levenservaring. Zo’n certificaat kan vrijstellingen opleveren voor delen van een mbo-opleiding. Het idee is goed, want het helpt zij-instromers die al veel ervaring hebben. Het probleem is dat er volgens het kabinet certificaten via misleiding zijn verkregen, met als doel om in de zorg aan de slag te kunnen. Bij stagefraude gaat het volgens Skipr om stages die op papier zijn afgerond zonder dat de student het werk echt heeft gedaan.
Het onderwerp is niet nieuw. De inspectie onderzocht deze vorm van fraude in 2024 al. In het rapport dat daaruit volgde, schreef zij volgens Skipr dat het stelsel erg toegankelijk is voor criminelen. Het kabinet heeft de zorg eerder dit jaar opgeroepen om niet meer met EVC-certificaten te werken, omdat de betrouwbaarheid ervan niet kan worden gewaarborgd. In de Kamerbrief over fraudebestrijding in de zorg van 10 september 2026 staat dat een ministeriële taskforce de aanpak verbreedt naar andere vervalste documenten. Ook wordt de VOG-screening in de zorg aangescherpt en wordt onderzocht welke maatregelen er mogelijk zijn tegen malafide bemiddelingsbureaus die ongeschoolde mensen als zorgverlener inzetten.
Waarom het diploma de basis is van je registratie
Voor beroepen die onder de Wet BIG vallen, is een geldig diploma de toegangspoort. Artikel 3 van de Wet BIG stelt registers in voor onder meer artsen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, verloskundigen en physician assistants. Je wordt alleen ingeschreven als je aan de opleidingseisen voldoet. Artikel 6 zegt het andersom. De inschrijving wordt geweigerd als de aanvrager niet aan die eisen voldoet.
Het BIG-register noemt een geldig beroepsdiploma als eerste voorwaarde. Wie met DigiD inlogt, kan een diploma uit Mijn diploma’s van DUO selecteren. Staat het diploma daar, dan wordt de aanvraag vaak automatisch afgehandeld. Staat het er niet in, dan volgt een beoordeling door een medewerker. Die koppeling met DUO maakt het lastig om met een vervalst papiertje in het register te komen, maar ze controleert niet hoe de opleiding zelf is doorlopen. Als een diploma formeel geldig is uitgereikt na frauduleuze vrijstellingen, staat het in de systemen als een echt diploma. Precies daar zit de zorg van het kabinet. Hoe de registratie verder werkt, lees je in ons stuk over wat een BIG-registratie is.
Veel beroepen waar het om gaat, staan niet in het BIG-register. Denk aan verzorgende IG en helpende. Voor die beroepen is het mbo-diploma zelf het bewijs van vakbekwaamheid, en er is geen extra registratiecontrole. Dat maakt de waarde van een eerlijk behaald diploma juist groter.
Wat werkgevers en de inspectie controleren
Een registratie of diploma alleen is niet genoeg om veilig zorg te verlenen. Werkgevers hebben een eigen verantwoordelijkheid. De Wkkgz verplicht een zorginstelling in artikel 4 om zich ervan te vergewissen dat het functioneren van een zorgverlener in het verleden geen belemmering is voor de inzet. Daarnaast regelt de wet dat er regels kunnen gelden voor een verklaring omtrent het gedrag (VOG). In de praktijk vraagt een werkgever bij indiensttreding om een diploma, controleert het BIG-register voor BIG-beroepen en vraagt een VOG op.
Daarnaast blijft gelden dat bevoegd niet hetzelfde is als bekwaam. Ook met een geldig diploma moet je werkgever erop toezien dat je bepaalde handelingen alleen uitvoert als je ze beheerst. Bij voorbehouden handelingen is dat extra belangrijk. Lees daarover meer in ons artikel over bevoegd en bekwaam.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op de kwaliteit van zorg en dus ook op de vraag of zorgaanbieders hun personeel zorgvuldig selecteren. De Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) kan volgens Skipr de erkenning van leerbedrijven intrekken als er fraude wordt vastgesteld. Daarnaast ontwikkelt het ministerie van Onderwijs een handreiking voor examencommissies over fraudebestendig maatwerk voor zij-instromers.
Wat dit voor jou betekent
Heb je je diploma via een gewone opleiding gehaald, dan verandert er voor jouw registratie niets. Je diploma blijft geldig en je inschrijving in het BIG-register ook. Wel kan het zijn dat werkgevers en opleidingen strenger gaan kijken naar documenten, zeker bij zij-instromers en bij inzet via bemiddelingsbureaus. Dat kan meer papierwerk betekenen bij een nieuwe baan.
Ben je zij-instromer en heb je een EVC-traject gevolgd of overweeg je dat, vraag dan bij je opleiding na hoe zij met vrijstellingen omgaat. De minister van Onderwijs riep mbo-instellingen in 2024 al op om bij een aantal zorgopleidingen zeer terughoudend te zijn met het omzetten van ervaringscertificaten in een erkend diploma. Een eerlijk doorlopen traject is daarmee belangrijker dan ooit, ook voor je eigen positie later.
Zie je op je werk iets dat niet klopt, bijvoorbeeld een collega die handelingen uitvoert waarvoor hij of zij geen opleiding lijkt te hebben, bespreek dat dan eerst intern. Leidt dat tot niets, dan kun je een signaal geven bij de inspectie. De IGJ heeft daar een meldroute voor professionals. Hoe de inspectie werkt, lees je in ons artikel over de taken van de IGJ.
Dat de minister geen zicht heeft op de omvang, is misschien het meest zorgwekkende deel van het nieuws. Zonder centraal overzicht blijft onduidelijk hoeveel mensen met een onterecht diploma in de zorg werken. Voor patiënten en voor iedereen die het vak eerlijk heeft geleerd, is dat geen geruststellende gedachte. Het laat vooral zien hoe belangrijk de controle op diploma’s, registratie en bekwaamheid op de werkvloer is.