Een kind van acht dat zwaar wordt gepest, en even later een vrouw van 99 die psychotisch is. Zo beschrijft sociaal psychiatrisch verpleegkundige Lisa van Dijck haar werk op de crisisdienst van Altrecht GGZ in Utrecht. V&VN sprak haar voor het derde deel van de reeks Midden in de maatschappij, op 13 oktober online gezet. Het interview laat goed zien wat een verpleegkundige op zo’n post doet. Wat het niet uitlegt, is waar haar bevoegdheden ophouden en die van de psychiater en de burgemeester beginnen.
Wat een crisisdienst doet
De mensen die Van Dijck ziet, worden aangemeld door de politie, ziekenhuizen, huisartsen of familie. Het werk loopt 24 uur per dag door. Haar taak omschrijft ze zelf als bepalen of er sprake is van een acute crisis, wat er moet gebeuren en welke partijen daarvoor nodig zijn. Met een multidisciplinair team toetsen ze of de keuzes kloppen. Een inhoudelijke behandeling biedt de crisisdienst niet, en daarom zien ze mensen altijd kort.
Een sociaal psychiatrisch verpleegkundige staat als verpleegkundige in het BIG-register. De SPV-opleiding is een post-hbo-opleiding en geen wettelijk erkend specialisme. Dat is anders dan bij de verpleegkundig specialist ggz, die als specialist geregistreerd staat en voor een aantal handelingen zelfstandig bevoegd is. Wat dat verschil inhoudt, lees je in ons stuk over de verpleegkundig specialist.
Waar de Wet verplichte ggz begint
Vaak is een crisis met vrijwillige zorg op te lossen. Lukt dat niet, omdat iemand zich verzet terwijl er direct ernstig gevaar dreigt, dan komt de Wet verplichte ggz in beeld. Die wet legt de grote beslissingen nadrukkelijk niet bij de verpleegkundige.
Een crisismaatregel wordt genomen door de burgemeester. Volgens artikel 7:1 kan dat alleen als er onmiddellijk dreigend ernstig nadeel is, er een ernstig vermoeden bestaat dat dit door een psychische stoornis komt, de maatregel het nadeel kan wegnemen, de situatie zo ernstig is dat een zorgmachtiging via de rechter niet kan worden afgewacht, en de persoon zich tegen zorg verzet. Voordat de burgemeester besluit, moet een psychiater in een medische verklaring vastleggen hoe het met de persoon gaat en welke verplichte zorg nodig is. Waar mogelijk wordt de persoon zelf ook gehoord.
In de crisismaatregel staat welke zorg nodig is, en welke zorgaanbieder, geneesheer-directeur en zorgverantwoordelijke de maatregel uitvoeren. De betrokkene krijgt binnen 24 uur een advocaat, tenzij hij daar bezwaar tegen heeft.
De uren voor de beslissing
Het lastigste stuk voor een crisisteam zit vaak in de tijd voordat de burgemeester heeft besloten. Artikel 7:3 staat toe dat er dan al kort verplichte zorg wordt verleend, als het redelijkerwijs te verwachten is dat er een crisismaatregel komt. Dat mag alleen als uiterste middel en alleen zo lang als nodig is om de procedure af te ronden. In totaal gaat het om hooguit achttien uur, en niet meer dan twaalf uur vanaf het moment dat de psychiater de persoon onderzoekt.
Ook de vraag wie dan mag ingrijpen, regelt de wet precies. Het gaat om de ambulancezorg, de zorgaanbieder met de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke, door de minister aangewezen deskundigen en de politie. De politie mag iemand wel vasthouden en vervoeren, maar geen medicatie of andere medische handelingen tegen zijn wil toepassen.
Wat dit betekent voor de verpleegkundige
Voor een verpleegkundige op de crisisdienst betekent dit dat de beoordeling die Van Dijck beschrijft, het inschatten van de crisis en het regelen van de juiste partijen, de basis vormt voor beslissingen die anderen nemen. Haar verslaglegging en informatie komen terecht bij de psychiater die de medische verklaring opstelt. Moet er tijdens een crisis medicatie worden gegeven per injectie, dan is dat een voorbehouden handeling waarvoor een verpleegkundige een opdracht nodig heeft en bekwaam moet zijn. Een overzicht staat in ons stuk over voorbehouden handelingen.
Wij vinden het mooi dat V&VN deze verpleegkundigen een podium geeft. Hun werk speelt zich af op het randje van zorg en dwang, en wie daar werkt, heeft er baat bij precies te weten waar die rand ligt. Meer over de wet zelf vind je in ons artikel over de Wet verplichte ggz, en over een van de zwaarste vormen van dwang in het stuk over separeren.