Twaalf maatschappelijke organisaties hebben bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd een klacht ingediend tegen een apotheek in Nieuwegein die onder meer hormoonbehandelingen voor transpersonen niet levert. Dat meldde De Digitale Stad Nieuwegein op 22 oktober. Een hoogleraar van de Universiteit van Amsterdam ondertekende de klacht op persoonlijke titel mee. De apotheker beroept zich op gewetensbezwaren vanuit zijn geloof. De zaak roept een vraag op die verder reikt dan de apotheek. Mag jij als verpleegkundige of verzorgende zorg weigeren omdat die botst met je overtuiging?
Wat er speelt in Nieuwegein
De apotheek levert volgens het bericht geen morning-afterpillen, spiraaltjes, euthanatica, middelen die met abortus te maken hebben en hormonen voor gendertransitie. De apotheker heeft afspraken gemaakt met een andere apotheek, zodat patiënten daar terechtkunnen, en zegt discriminatie af te wijzen. Het gaat hem naar eigen zeggen om bepaalde zorg, niet om bepaalde mensen.
De klagende organisaties zien dat anders. Zij vinden dat een religieus gewetensbezwaar niet ten koste mag gaan van de toegang tot zorg voor transgenderpersonen, en vragen de inspectie te onderzoeken of het beleid past binnen de professionele normen. Of de inspectie een onderzoek begint, is nog niet bekend. Een klacht betekent ook niet dat er regels zijn overtreden.
De kwestie speelt sinds mei. Toen al stelde een Kamerlid in het vragenuur van 19 mei 2026 vragen. De minister antwoordde dat iedereen toegang moet hebben tot reguliere zorg, en dat de beroepscode van apothekers ruimte laat voor gewetensbezwaren bij euthanasie en abortus. In bepaalde gevallen werd die code volgens haar opgerekt.
Waar de grens ligt bij een gewetensbezwaar
In de discussie lopen twee dingen door elkaar die je goed uit elkaar moet houden. Een bezwaar tegen een handeling is iets anders dan een bezwaar tegen een persoon.
Een bezwaar tegen een handeling wordt in de zorg erkend. Een arts hoeft niet mee te werken aan euthanasie, een verpleegkundige niet aan een abortus. Het idee is dat niemand gedwongen kan worden om actief mee te werken aan iets dat diep ingaat tegen zijn geweten.
Een bezwaar tegen een persoon of een groep mensen wordt niet erkend. De Algemene wet gelijke behandeling verbiedt onderscheid bij het aanbieden van diensten, en verstaat onder onderscheid op grond van geslacht uitdrukkelijk ook genderidentiteit en genderexpressie. Zorg is zo een dienst. Precies daarom draait de klacht in Nieuwegein om de vraag of het weigeren van hormoonmedicatie neerkomt op het weigeren van een groep patiënten. Hoogleraar Mirjam Sombroek van Doorm zei in mei tegen NRC, zo meldt de Universiteit Leiden, dat de apotheker ervoor moet zorgen dat de patiënt niet in de kou komt te staan.
Wat de beroepscode van jou vraagt
Voor verpleegkundigen en verzorgenden staat het recht op gewetensbezwaar in artikel 2.13 van de huidige Nationale Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden. Je mag medewerking weigeren aan handelingen die je in ernstig conflict brengen met je levensovertuiging of je persoonlijke normen en waarden. Daar zitten wel voorwaarden aan, en die zijn concreter dan veel mensen denken.
- Je maakt je gewetensbezwaren bij je aanstelling kenbaar aan de instelling of de zorgvrager.
- Verandert je bezwaar, dan meld je dat op tijd.
- Werk je in een instelling, dan geef je de zorgtaak terug aan je leidinggevende.
- Werk je als zelfstandige, dan zorg je zelf dat de zorg wordt voortgezet.
- Zorg die niet direct met de handeling te maken heeft, verleen je gewoon, tenzij een collega die overneemt.
Dezelfde code zegt in artikel 2.1 dat onder meer geslacht, seksuele geaardheid, geloof en levensstijl niet van belang zijn voor de vraag of iemand zorg krijgt. Samen geven die twee artikelen een duidelijk beeld. Je mag weigeren mee te werken aan een specifieke handeling. Je mag niet weigeren iemand te verzorgen om wie hij is.
De beroepscode wordt op dit moment herschreven. Wat er in de nieuwe versie verandert, lees je in ons stuk over de nieuwe beroepscode voor verpleging en verzorging. Tot die er is, geldt de huidige tekst.
Wat dit in de praktijk betekent
Stel dat je op een afdeling werkt waar een transvrouw hormonen krijgt. Het toedienen of aanreiken van die medicatie is gewone zorg die bij haar behandeling hoort. Een bezwaar daartegen kun je hooguit melden bij je leidinggevende, die de taak dan bij een collega neerlegt. De rest van de zorg, wassen, wondzorg, gesprekken, geef je gewoon. En de patiënt mag niets merken van een gat in de zorg.
Belangrijk is ook het moment. Een bezwaar dat je pas aan het bed uitspreekt, laat een collega en een patiënt in de steek. Daarom vraagt de code je het vooraf te melden. Een werkgever kan bij de aanstelling bovendien vaststellen dat bepaalde zorg bij de functie hoort.
Weiger je zorg op een manier die niet past bij de code, dan kan dat leiden tot een klacht via de Wkkgz en, als je BIG-geregistreerd bent, tot een tuchtzaak. Hoe zo een klacht verloopt, beschreven we in het stuk over de Wkkgz-klachtprocedure. Een bezwaar omdat je je niet bekwaam voelt, is overigens iets anders dan een gewetensbezwaar. Wat daarvoor geldt, lees je in ons stuk over weigeren als je je niet bekwaam voelt.
De uitkomst van de klacht in Nieuwegein gaat formeel alleen over apothekers. Toch is het verstandig mee te lezen. Wat de inspectie zegt over de grens tussen een handeling weigeren en een patiënt weigeren, zal ook in andere beroepsgroepen worden aangehaald.