Artikel 36 van de Wet BIG somt de voorbehouden handelingen op: veertien categorieën risicovolle handelingen die alleen bepaalde beroepen mogen uitvoeren. Het artikel benoemt per handeling wie zelfstandig bevoegd is. Anderen mogen ze alleen in opdracht uitvoeren en als ze bekwaam zijn.
Artikel 36 is misschien wel het bekendste artikel uit de Wet BIG, want het raakt direct aan wat je op een dienst wel en niet zelf mag doen. Het somt de voorbehouden handelingen op en koppelt daaraan per categorie wie zelfstandig bevoegd is.
Wat artikel 36 regelt
Artikel 36 benoemt veertien categorieën voorbehouden handelingen, van injecties en puncties tot heelkundige handelingen. Voor elke categorie geeft de wet aan welke beroepen de handeling zelfstandig mogen indiceren en uitvoeren. Het gaat om handelingen met een reëel risico, waarbij een fout ernstige schade kan geven.
Zelfstandig bevoegd en in opdracht
De kern van artikel 36 is het onderscheid tussen zelfstandig bevoegd en niet zelfstandig bevoegd. Beroepen als arts, tandarts en verloskundige zijn binnen hun eigen gebied zelfstandig bevoegd: zij mogen de indicatie stellen en de handeling uitvoeren. Verpleegkundigen zijn dat in de regel niet; zij mogen voorbehouden handelingen uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde. De voorwaarden rond die opdracht staan in de artikelen die op artikel 36 volgen. In grote lijnen komt het erop neer dat er een opdracht moet zijn van iemand die zelf bevoegd is, dat je zo nodig kunt terugvallen op die persoon, en dat aan eventuele aanwijzingen wordt voldaan. Een opdracht mag mondeling of via een protocol lopen, zolang duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Ontbreekt die opdracht, dan mag je de handeling niet uitvoeren, hoe bekwaam je ook bent.
De voorwaarde van bekwaamheid
Een opdracht alleen is niet genoeg. Wie in opdracht een voorbehouden handeling uitvoert, moet ook bekwaam zijn en zich bekwaam achten. Voel je je onvoldoende zeker, bijvoorbeeld omdat je een handeling lang niet hebt gedaan, dan mag en moet je die weigeren. De wet stelt de veiligheid van de patiënt boven de opdracht.
Waarom dit zo strak is geregeld
Het doel is patiëntveiligheid. Door risicovolle handelingen wettelijk te beperken, voorkomt de wetgever dat ze door onvoldoende deskundige mensen worden gedaan. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de manier waarop instellingen en professionals hiermee omgaan, en het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg kan achteraf oordelen als het toch misgaat.
Welke handelingen artikel 36 noemt
De veertien categorieën lopen uiteen van heelkundige en verloskundige handelingen tot endoscopieën, catheterisaties, injecties, puncties, narcose, handelingen met ioniserende straling, electieve cardioversie, defibrillatie, elektroconvulsieve therapie, steenvergruizing, kunstmatige fertilisatie en het voorschrijven van receptplichtige geneesmiddelen. Het gaat om categorieën, niet om losse handelingen: onder injecties valt bijvoorbeeld elke vorm van inspuiten. Voor de dagelijkse zorg zijn injecties, puncties en catheterisaties de handelingen die je het vaakst tegenkomt, en juist daar is het onderscheid tussen bevoegd en bekwaam in de praktijk het meest voelbaar.
Wat je hiermee moet op de werkvloer
Praktisch komt het erop neer dat je weet welke handelingen voorbehouden zijn, of er een geldige opdracht is en of je jezelf bekwaam acht. Werkgevers leggen dit vaak vast in protocollen en bekwaamheidsverklaringen. Twijfel je of iets een voorbehouden handeling is of onder je bevoegdheid valt, raadpleeg dan het overzicht van je beroepsvereniging (zoals V&VN) of overleg met je leidinggevende.
Een opdracht is niet genoeg: wie een voorbehouden handeling uitvoert, moet zich ook bekwaam achten.
Veelgestelde vragen
Wat staat er in artikel 36 van de Wet BIG?
Artikel 36 somt de veertien categorieën voorbehouden handelingen op en benoemt per categorie welke beroepen zelfstandig bevoegd zijn om ze te indiceren en uit te voeren.
Wat is het verschil tussen artikel 35 en 36?
Artikel 36 wijst de voorbehouden handelingen en de zelfstandig bevoegden aan. De omliggende artikelen, waaronder artikel 35, regelen onder welke voorwaarden anderen deze handelingen in opdracht mogen uitvoeren.
Mag ik een voorbehouden handeling weigeren?
Ja. Als je jezelf niet bekwaam acht, moet je de handeling zelfs weigeren. Onbekwaam betekent onbevoegd, ook als er een opdracht ligt.