Medicatie aanreiken en oraal toedienen is op zich geen voorbehouden handeling onder de Wet BIG. Bepaalde toedienvormen wel, met name injecteren. Voor die voorbehouden vormen moet je bevoegd en bekwaam zijn en in opdracht van een arts werken. Je werkgever legt in het medicatiebeleid vast wie wat mag.
Medicatie toedienen klinkt als een simpele handeling, maar juridisch zit er meer achter. De Wet BIG maakt onderscheid tussen gewone handelingen en voorbehouden handelingen, en waar medicatie toedienen valt, hangt af van hoe je het toedient. Dat onderscheid bepaalt of je zomaar mag handelen of dat er strengere regels gelden.
Niet elke vorm van toedienen is voorbehouden
Een tablet aanreiken, oogdruppels geven of iemand helpen met een drankje: dat zijn op zichzelf geen voorbehouden handelingen. Injecteren is dat wel. De Wet BIG rekent injecteren tot de voorbehouden handelingen, omdat het risico op schade bij onzorgvuldig handelen groot is. Voor het toedienen van medicatie via een injectie gelden daarom de strengere regels van de wet.
De praktische vuistregel: kijk niet naar het medicijn maar naar de toedieningsvorm. Dezelfde stof kan als tablet buiten de voorbehouden handelingen vallen en als injectie eronder.
Bevoegd en bekwaam, twee verschillende dingen
Voor voorbehouden vormen van medicatie toedienen moet je zowel bevoegd als bekwaam zijn. Die twee worden vaak door elkaar gehaald, terwijl ze juist het verschil maken.
- Bevoegd ben je op grond van je opleiding en beroep, of doordat je in opdracht van een bevoegde beroepsbeoefenaar werkt.
- Bekwaam ben je als je de handeling daadwerkelijk veilig en vakkundig kunt uitvoeren, en dat ook van jezelf durft te zeggen.
Ben je bevoegd maar niet bekwaam, dan mag je de handeling niet uitvoeren. Andersom evenmin. De wet is daar helder over: je toetst allebei, elke keer opnieuw.
Werken in opdracht
Verpleegkundigen en verzorgenden IG voeren voorbehouden handelingen zoals injecteren uit in opdracht van bijvoorbeeld een arts. Die opdracht en de bijbehorende voorwaarden, zoals de mogelijkheid tot tussenkomst en toezicht, horen goed geregeld te zijn. Verzorgenden IG hebben een beperktere positie in de Wet BIG dan verpleegkundigen, wat betekent dat zij bepaalde handelingen alleen in opdracht en onder voorwaarden mogen doen.
Het medicatiebeleid van je werkgever
De wet trekt de grote lijnen, maar je werkgever vult ze in. In het medicatiebeleid of het bekwaamheidsbeleid staat wie welke handelingen mag uitvoeren en hoe je aantoont dat je bekwaam bent, bijvoorbeeld met een bekwaamheidsverklaring of scholing. Twijfel je of je een bepaalde toediening mag doen, dan is dat beleid je eerste bron, samen met je leidinggevende. V&VN heeft daarnaast leidraden die helpen bij het beoordelen van bekwaamheid rond medicatie.
Wat als het misgaat
Voer je een voorbehouden handeling uit terwijl je daar niet bekwaam voor bent, dan handel je in strijd met de Wet BIG. Dat kan gevolgen hebben, van een gesprek met je werkgever tot een tuchtklacht bij het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg als er schade ontstaat. De boodschap is niet om bang te worden, maar om je eigen grens te bewaken. Voel je je niet bekwaam, geef dat aan en zorg voor scholing of begeleiding voordat je het alsnog doet.
Kort samengevat
Of medicatie toedienen onder de strengere regels van de Wet BIG valt, hangt af van de toedieningsvorm, niet van het medicijn. Injecteren is voorbehouden, een tablet aanreiken niet. Voor voorbehouden vormen moet je bevoegd en bekwaam zijn en in opdracht werken. En bij alles geldt: het medicatiebeleid van je werkgever en je eigen bekwaamheidsoordeel bepalen samen wat je in de praktijk mag doen. Bij twijfel raadpleeg je het beleid en overleg je met je leidinggevende voordat je handelt.
De vraag is niet of je medicatie mag geven, maar welke vorm van toedienen het is. Een tablet aanreiken is iets heel anders dan een injectie geven.
Veelgestelde vragen
Is medicatie toedienen altijd een voorbehouden handeling?
Nee. Medicatie aanreiken en oraal toedienen valt op zich niet onder de voorbehouden handelingen. Injecteren wel. Kijk dus naar de toedieningsvorm, niet naar het medicijn.
Mag een verzorgende IG injecties geven?
Onder voorwaarden. Injecteren is een voorbehouden handeling die een verzorgende IG in opdracht van een bevoegde beroepsbeoefenaar mag uitvoeren, mits hij of zij daar bekwaam voor is. Het medicatiebeleid van de werkgever legt vast wat is toegestaan.
Wat is het verschil tussen bevoegd en bekwaam bij medicatie?
Bevoegd ben je door je opleiding of een opdracht; bekwaam ben je als je de handeling echt veilig kunt uitvoeren. Voor een voorbehouden toediening moet je allebei zijn, anders mag je de handeling niet doen.