De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt de vinger aan de pols bij Pluryn, de organisatie voor jeugdzorg en gehandicaptenzorg waar de afgelopen jaren meerdere dodelijke incidenten plaatsvonden. Dat meldt het AD. De inspectie zegt tegelijk vertrouwen te hebben in de manier waarop Pluryn de misstanden inmiddels aanpakt, en ook gemeenten blijven meekijken. De zaak kwam eerder dit jaar in beweging na onderzoek van De Gelderlander, waarna de Nijmeegse zorgwethouder de inspectie om onderzoek vroeg en zorgminister Sterk Kamervragen beantwoordde.
Zulke zaken roepen bij medewerkers vaak dezelfde vraag op. Wanneer moet je iets wat je ziet op je werk melden, bij wie, en wat gebeurt er dan met jou? Die vragen beantwoordt de Wet bescherming klokkenluiders.
Wanneer iets een misstand is
Niet elke fout op de groep of afdeling is een misstand in de zin van de wet. Een medicatiefout, een val of een bijna-incident meld je via de gewone interne route voor incidenten, zodat de organisatie ervan leert. De Wet bescherming klokkenluiders gaat over iets anders. Volgens artikel 1 is een misstand onder meer een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is, door schending van een wettelijk voorschrift of door gevaar voor de volksgezondheid of de veiligheid van personen.
Dat maatschappelijk belang is er volgens de wet in elk geval als het om meer gaat dan persoonlijke belangen en er sprake is van een patroon of structureel karakter, of als het ernstig of omvangrijk is. Een conflict met je leidinggevende over je rooster valt er dus niet onder. Structureel te weinig bevoegd personeel voor cliënten die intensieve zorg nodig hebben, onveilige situaties die steeds terugkomen of incidenten die stelselmatig niet worden gemeld, kunnen er wel onder vallen.
Intern of meteen naar buiten
Je bent niet verplicht om eerst bij je eigen werkgever te melden. Ook wie direct naar een extern meldkanaal stapt, is beschermd, schrijft het ministerie van BZK op de site over de wet. Intern melden wordt wel aangemoedigd, omdat de organisatie dan zelf kan ingrijpen.
Een werkgever met minstens vijftig mensen moet een interne meldprocedure hebben. Daarin staat onder meer dat je binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging krijgt en binnen drie maanden hoort hoe je melding is beoordeeld. Voor de meeste zorgorganisaties geldt die plicht dus. Vraag gerust naar de regeling als je hem niet kent. Vaak staat er ook een vertrouwenspersoon in genoemd bij wie je eerst kunt sparren.
Voor de zorg is één extern kanaal in het bijzonder belangrijk. De wet wijst de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd aan als bevoegde autoriteit, naast onder meer de Nederlandse Zorgautoriteit en het Huis voor Klokkenluiders. Je kunt dus rechtstreeks bij de IGJ melden. Een bevoegde autoriteit moet je ook binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging sturen en je binnen drie maanden laten weten hoe de melding is beoordeeld. Wil je dat je werkgever niet weet dat de melding van jou komt, dan kun je dat aangeven. De inspectie legt op haar pagina over anoniem melden uit wat dat betekent voor het onderzoek. Twijfel je over de stappen, dan kun je vertrouwelijk advies vragen aan het Huis voor Klokkenluiders.
Hoe de wet je beschermt
Je werkgever mag je niet benadelen omdat je een melding hebt gedaan. De wet noemt voorbeelden als ontslag, schorsing, een negatieve beoordeling, overplaatsing, intimidatie, pesterijen en uitsluiting. De bescherming geldt niet alleen voor werknemers maar ook voor zzp’ers, stagiairs, vrijwilligers en sollicitanten. Wie je helpt, zoals een vertrouwenspersoon of vakbondsvertegenwoordiger, valt er ook onder.
Komt het tot een rechtszaak, dan hoef je alleen aan te tonen dat je bent benadeeld en dat je goede redenen had voor de melding. Daarna ligt de bewijslast bij de werkgever, die moet laten zien dat de maatregel niets met je melding te maken heeft. De voorwaarde is wel dat je redelijke gronden had om aan te nemen dat de informatie klopte. Vastleggen wat je zag, wanneer en wie erbij was, helpt je daarbij. Word je toch benadeeld, dan kan het Huis voor Klokkenluiders op jouw verzoek onderzoeken hoe je werkgever zich na de melding tegenover jou heeft gedragen. Dat is een aparte taak van het Huis, naast het geven van advies en het onderzoeken van de misstand zelf.
Gaat het om een ernstig incident met een cliënt, dan heeft je werkgever een eigen meldplicht bij de inspectie. Hoe die zich verhoudt tot wat jij zelf moet doen, lees je in ons stuk over calamiteiten melden.