De beroepscode waar verpleegkundigen, verzorgenden IG en verpleegkundig specialisten op terugvallen, stamt uit 2015. Er wordt al een tijd aan een opvolger gewerkt, en op 7 oktober 2026 liet beroepsvereniging V&VN zien hoe ver dat werk is. Een peiling onder ruim 1.300 beroepsgenoten geeft brede steun voor de opzet, met een duidelijke wens voor meer uitleg en voorbeelden. Wat er bekend is over de nieuwe code, wat er nog niet vaststaat en waarom het je raakt, ook als je nooit een beroepscode openslaat.
Wat V&VN op 7 oktober meldde
Volgens het nieuwsbericht van V&VN vulden deze zomer 1318 mensen een korte vragenlijst in over de opzet en indeling van de nieuwe beroepscode. Negentig procent steunt de voorgestelde indeling van de hoofdstukken. Vijfentachtig procent wil naast de normen zelf ook uitleg van de gebruikte begrippen en voorbeelden. Veertig procent van de deelnemers stuurde een of meer onderwerpen of dilemma’s in die volgens hen in de code thuishoren.
Die inzendingen gaan over herkenbare spanningen in het werk. V&VN noemt als voorbeeld de vraag of je, met mondige cliënten en familie die online alles kunnen vragen, eigenlijk de hele dag bereikbaar moet zijn. Een ander voorbeeld gaat over de balans tussen verantwoordelijkheid nemen onder hoge werkdruk en zelf gezond blijven. De conclusie van de beroepsvereniging is dat een gerichte uitbreiding nodig is en geen complete herstructurering.
Wat er verandert ten opzichte van de code uit 2015
Er ligt inmiddels een tweede conceptversie. Die is geschreven door V&VN samen met zes partners, namelijk FNV, CNV, NU’91, RMU, CGMV en HCF Nederland. Dat zijn grotendeels dezelfde organisaties die in 2015 de huidige gezamenlijke code opstelden. Aan de hand van wat V&VN tot nu toe heeft gepubliceerd, zijn dit de belangrijkste verschuivingen.
- Er komt plek voor technologie en digitalisering, iets wat in de code uit 2015 nauwelijks een rol speelt.
- Naasten en mantelzorgers krijgen een grotere rol. In de huidige code staan zij vooral in artikel 2.8, waarin je hen betrekt als de zorgvrager daarmee instemt.
- Normen en begrippen krijgen een toelichting, iets waar de peiling ook om vraagt.
- In 2027 volgt een verkenning naar aanvullende materialen, zoals uitwerkingen bij de code.
Wat er niet bekend is, is de precieze tekst van de nieuwe artikelen. V&VN heeft het concept nog niet openbaar gemaakt. Of bekende regels, zoals die over giften van cliënten of over het beroepsgeheim, anders geformuleerd worden, valt dus nog niet te zeggen. De huidige code en hoe die in elkaar zit, lees je in onze uitleg van de beroepscode voor verpleegkundigen.
Waarom de beroepscode meeweegt in tuchtzaken
Een beroepscode is geen wet. Toch heeft hij juridisch gewicht. In de huidige code staat zelf dat het tuchtcollege bij een klacht tegen een BIG-geregistreerde verpleegkundige kijkt naar wat de code zegt, om vast te stellen wat volgens de beroepsgroep de norm is. V&VN rekent de beroepscode ook tot de professionele standaard, samen met richtlijnen, protocollen, wetgeving en uitspraken van de tuchtrechter.
Dat zie je terug in uitspraken. Zo baseerde het Centraal Tuchtcollege in 2023 de doorhaling van een verpleegkundige die erfgenaam van een cliënte werd onder meer op artikel 2.4 van de code, dat gaat over professionele grenzen. Een nieuwe code verschuift dus ook de maatstaf waar een tuchtcollege later naar kijkt. Een zin die erbij komt over digitale bereikbaarheid of over de rol van naasten, kan over een paar jaar in een uitspraak worden aangehaald.
Voor verzorgenden IG ligt het iets anders, omdat zij niet onder het tuchtrecht van de Wet BIG vallen. Voor hen is de code wel de norm in opleiding, werk en in gesprekken met de werkgever. Hoe dat precies zit, staat in ons stuk over verzorgenden IG en het tuchtrecht.
Hoe het verder gaat
De regiegroep en de focusgroep bespreken in oktober de uitkomsten van de peiling en beslissen of het concept nog moet worden aangepast. In het najaar volgen MeetUps bij zorg- en onderwijsinstellingen in het hele land, waar wordt getoetst of de inhoud aansluit bij de praktijk. Als alles volgens plan verloopt, is de gemoderniseerde beroepscode eind 2026 klaar.
Tegelijk werkt V&VN aan nieuwe beroepsprofielen. Volgens de themapagina over de modernisering zijn de profielen voor verpleegkundigen en verzorgenden tien jaar oud en dat van verpleegkundig specialisten vijf jaar. Code en profielen samen bepalen in hoge mate wat er in opleidingen wordt onderwezen en wat werkgevers van je mogen verwachten.
Wat het nu van je vraagt
Tot de nieuwe versie er is, geldt gewoon de beroepscode uit 2015. Wie in een tuchtzaak, een klachtprocedure of een lastig gesprek met een leidinggevende terecht komt, wordt aan die tekst gehouden. Het loont dus om hem te kennen, zeker de artikelen over professionele grenzen, informatie en toestemming.
Wil je meepraten over de nieuwe versie, dan kan dat nog. V&VN nodigt verzorgenden IG, verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten uit om zich aan te melden voor een ambassadeurspoule, die af en toe korte vragenlijsten krijgt. Het ingezonden dilemma over altijd bereikbaar zijn laat zien dat dit geen papieren exercitie is. De vragen waar je op de werkvloer mee worstelt, bepalen mee wat er straks als norm in de code staat. Wie zelf met zulke spanningen rondloopt, vindt in ons stuk over morele stress en de beroepscode waar je nu al terechtkunt.