Er komen voorlopig geen extra opleidingsplaatsen tandheelkunde bij. Onderwijsminister Rianne Letschert ziet daar geen ruimte voor, ook al adviseerde het Capaciteitsorgaan eerder dit jaar om bijna honderd eerstejaars meer op te leiden. Uitbreiding zou volgens haar brief zo’n 30 miljoen euro kosten. Wel komen er 28 extra plaatsen bij de hbo-opleiding mondzorgkunde, waarvan 8 bij Hogeschool Utrecht, meldt Trajectum op 14 oktober 2026. De gedachte erachter is taakherschikking. De mondhygiënist neemt werk over waar de tandarts eigenlijk te duur voor is. Maar wat mag een mondhygiënist volgens de Wet BIG nu eigenlijk zelf, en waar blijft de tandarts nodig?
Een opleidingsberoep, geen BIG-registratie
De mondhygiënist is een zogenoemd artikel 34-beroep. Dat betekent dat de opleidingstitel wettelijk beschermd is, maar dat er geen inschrijving in het BIG-register bij hoort en dat het publiekrechtelijk tuchtrecht niet geldt. Wat tot het vak hoort, staat in het Besluit diëtist, ergotherapeut, logopedist, mondhygiënist, oefentherapeut, orthoptist en podotherapeut. Daarin valt het grootste deel van het werk buiten de voorbehouden handelingen. Het gebit en tandvlees onderzoeken, een diagnose stellen bij plaque-gerelateerde aandoeningen, een behandelplan opstellen, tandsteen verwijderen, polijsten en voorlichting geven mag een mondhygiënist gewoon zelf doen en indiceren.
Bij drie handelingen ligt dat anders. Het besluit noemt ze apart en zet erbij dat ze alleen in opdracht van een tandarts gebeuren.
- Röntgenfoto’s maken, wat onder de voorbehouden handeling met ioniserende straling valt.
- Lokale verdoving geven met een injectie, als geleidings- of infiltratieanesthesie.
- Een primaire caviteit uitboren en vullen met plastisch vulmateriaal, dus een eerste, nieuw gaatje.
Voor twee van die drie geldt een extra regel. Volgens artikel 4 van het Besluit functionele zelfstandigheid mag de mondhygiënist de verdoving en het behandelen van een primaire caviteit uitvoeren zonder toezicht en tussenkomst van de tandarts. Dat heet functioneel zelfstandig. De opdracht blijft nodig, maar de tandarts hoeft niet in de buurt te zijn om in te grijpen. Voor de röntgenfoto geldt dat niet. Daar blijven opdracht, toezicht en de mogelijkheid tot tussenkomst alle drie vereist. Hoe dat in het algemeen werkt, lees je in ons stuk over zelfstandige bevoegdheid in de zorg.
Het experiment is voorbij
Wie de afgelopen jaren met een mondhygiënist werkte, heeft misschien een ander beeld. Van 1 juli 2020 tot 1 juli 2025 liep een experiment op grond van artikel 36a Wet BIG. Vierjarig opgeleide mondhygiënisten konden zich inschrijven in een tijdelijk register als geregistreerd-mondhygiënist en mochten dan alle drie de handelingen zelfstandig indiceren en uitvoeren, dus zonder opdracht van een tandarts. Het ministerie van VWS besloot in november 2024 om daar geen vervolg aan te geven, ondanks een positieve evaluatie door Maastricht UMC+, schrijft Dentalinfo. De beroepsvereniging NVM-mondhygiënisten was teleurgesteld, de tandartsenorganisatie KNMT steunde het besluit.
Sinds 1 juli 2025 geldt dus weer de situatie van daarvoor. De KNMT wijst haar leden erop dat er voor elke voorbehouden handeling een opdracht van een tandarts nodig is en adviseert actuele protocollen en schriftelijke samenwerkingsafspraken, zeker als de mondhygiënist een eigen praktijk heeft. Opvallend is dat de tijdelijke regeling in de wettenbank nog als geldend staat. Ga daar niet op af. Het besluit was gekoppeld aan een termijn van vijf jaar en die is verstreken.
Wat dit betekent voor taakherschikking
Hier zit de spanning in het nieuws van deze week. De extra studenten mondzorgkunde moeten het tandartsentekort opvangen, maar voor precies de handelingen die de tandarts het meest ontlasten, de verdoving en het kleine gaatje, hebben ze een opdracht van een tandarts nodig. Teamleider Deborah de Jong-Soeteman van de HU noemt in Trajectum als voorbeeld het boren en vullen van gemakkelijke, nieuwe gaatjes, “zeker niet de gaatjes die verschijnen onder de vulling”. Dat klopt met de wet. Een secundaire cariës onder een bestaande vulling valt niet onder de primaire caviteit uit het besluit en hoort bij de tandarts.
In regio’s waar al te weinig tandartsen zijn, raakt dat ook de samenwerking. Een tandarts die opdracht geeft, moet redelijkerwijs kunnen aannemen dat de mondhygiënist bekwaam is, en waar nodig aanwijzingen geven. Zo staat het in artikel 38 Wet BIG. Een opdracht op afstand aan een mondhygiënist met een eigen praktijk kan, maar vraagt goede afspraken over wie welke patiënt beoordeelt.
En de tandartsassistent?
De tandartsassistent en de preventieassistent zijn geen beroepen uit de Wet BIG. Zij hebben geen eigen deskundigheidsgebied in de wet en ook geen functionele zelfstandigheid. Voert een assistent een voorbehouden handeling uit, dan kan dat alleen via de gewone opdrachtregeling uit artikel 35 en 38. Er moet een opdracht van de tandarts liggen, de assistent moet zelf bekwaam zijn, en toezicht en tussenkomst moeten geregeld zijn waar dat redelijkerwijs nodig is. Meer over die voorwaarden staat in ons overzicht van de veertien voorbehouden handelingen.
Werk je in de mondzorg, dan is de praktische les vrij eenvoudig. Kijk of de afspraken in jouw praktijk nog uitgaan van het experiment. Een protocol uit 2021 dat de geregistreerd-mondhygiënist zelfstandig laat verdoven, klopt sinds juli 2025 niet meer zonder een opdracht van de tandarts erbij.