Vijf vvt-organisaties rond Breda beginnen een regionaal acuut wijkverplegingsteam voor de avond, de nacht en het weekend. Avoord, De Wever, Mijzo, Surplus en Thebe willen er uiteindelijk een bereikbaarheid van 24 uur per dag mee bereiken, meldde Skipr. Het team komt voor eenmalige acute vragen, zoals wondzorg, een val zonder levensgevaar, een delier, pijnbestrijding of het opstarten van palliatieve zorg. De wijkverpleegkundige doet de triage, maakt een klinische inschatting en handelt. Dat klinkt als veel zelfstandigheid, en dat is het ook. Juist daarom is het goed om te weten waar de grenzen van je bevoegdheid liggen als je zo een dienst draait.
Triage en klinisch oordeel zijn jouw vak
De eerste stap in het acute team is beoordelen wat er aan de hand is en wat er nodig is. Daarvoor heb je geen opdracht van een arts nodig. Observeren, uitvragen, meten en inschatten horen bij het deskundigheidsgebied van de verpleegkundige, en de Wet BIG stelt daar geen voorwaarden aan. Wel ben je er verantwoordelijk voor dat je het goed doet. Een wijkverpleegkundige die ’s nachts alleen bij een cliënt met een delier staat, moet kunnen onderscheiden wat thuis kan wachten tot de ochtend en wat naar de huisartsenspoedpost of de ambulance moet.
Dat afstemmen is volgens de vijf organisaties ook ingebouwd. Vervolgzorg wordt geregeld met de verwijzers in de acute zorg, zoals de huisartsenspoedpost, de spoedeisende hulp en de ambulancezorg. In de praktijk betekent dat dat je in de nacht vooral samenwerkt met de dienstdoende huisarts, en dat is ook de persoon van wie je opdrachten krijgt.
Voorbehouden handelingen blijven een opdracht
Zodra je een voorbehouden handeling moet uitvoeren, gelden de gewone regels van de Wet BIG. Een injectie geven, een katheter inbrengen of een infuus aanleggen mag je alleen in opdracht van een zelfstandig bevoegde, meestal een arts of verpleegkundig specialist, als je bekwaam bent en de aanwijzingen volgt. De acute setting verandert daar niets aan.
Wat wel helpt, is functionele zelfstandigheid. Voor een vaste lijst handelingen, waaronder injecties, blaaskatheterisatie bij volwassenen, het inbrengen van een maagsonde en een infuus, en venapunctie, hoeft de opdrachtgever geen toezicht en tussenkomst te regelen. Je hebt dus wel een opdracht nodig, maar de huisarts hoeft niet bereikbaar te blijven om in te grijpen. Voor een nachtelijk acuut team maakt dat veel uit. Hoe het precies zit, lees je in ons stuk over functionele zelfstandigheid.
Functionele zelfstandigheid geldt alleen voor de verpleegkundige. Werkt er in het acute team ook een verzorgende IG, dan voert zij voorbehouden handelingen uit in opdracht met de mogelijkheid van toezicht en tussenkomst waar dat redelijkerwijs nodig is. In de nacht betekent dat dat er iemand bereikbaar moet zijn die kan ingrijpen.
De situaties uit het takenpakket
De organisaties noemen een paar typische vragen. Per situatie ziet de bevoegdheid er anders uit.
Bij wondzorg is het meeste werk geen voorbehouden handeling. Een wond reinigen, verbinden of een drain verzorgen mag je op eigen deskundigheid. Hechten is wel een voorbehouden handeling, zoals we uitleggen in het stuk mag een verpleegkundige een wond hechten.
Bij een val beoordeel je vooral of er letsel is dat een arts moet zien. Valt iemand met een vermoeden van een breuk of hoofdletsel, dan is het de huisartsenspoedpost of de ambulance die beslist over vervolgonderzoek.
Bij een delier kun je veel doen aan oorzaken en omgeving, maar medicatie starten of ophogen gebeurt op voorschrift van een arts. Gaat het om maatregelen tegen de wil van een cliënt, dan komt de Wet zorg en dwang in beeld. Wat die thuis van je vraagt, staat in ons stuk over onvrijwillige zorg thuis.
Bij pijnbestrijding en het opstarten van palliatieve zorg gaat het vaak om injecties of een subcutane pomp. Dat zijn voorbehouden handelingen waarvoor je een opdracht nodig hebt, met duidelijke aanwijzingen over middel, dosis en tijdstip. Een opdracht die je telefonisch krijgt, is toegestaan, maar leg haar direct vast met de naam van de arts en het tijdstip.
Bekwaam blijven als je ziet wat je niet vaak ziet
Het verschil met de gewone wijkdienst is dat je in een acuut team situaties tegenkomt die je niet elke week ziet. Een verpleegkundige die al lang geen infuus heeft ingebracht, is formeel bevoegd maar misschien niet bekwaam. Een organisatie die zo een team opzet, moet daarom zorgen voor scholing en toetsing die passen bij wat er in de nacht op je afkomt, en jij moet durven zeggen wanneer je iets niet beheerst.
Voor de Wet BIG geldt één uitzondering die in acute zorg ertoe doet. De regels over opdracht en bekwaamheid gelden buiten noodzaak. In een echte noodsituatie, waarin iemand direct gevaar loopt en geen arts op tijd kan komen, mag je doen wat nodig is om erger te voorkomen. Dat is een vangnet voor de uitzondering, niet een basis voor een rooster.
Medewerkers van de vijf organisaties kunnen volgens het bericht in dienst blijven en hun werk combineren met het regionale team. Wie dat overweegt, doet er goed aan vooraf te vragen welke afspraken er met de huisartsenspoedpost zijn over opdrachten in de nacht. Daar staat of valt de veiligheid van zo een dienst mee.