Een kind met koorts om tien uur ’s avonds, en een ouder die niet weet of dit kan wachten tot morgen. Steeds vaker stuurt die ouder dan een bericht in plaats van te bellen. Kek Mama liet op 5 november een moeder van vier aan het woord die via een chatdienst van haar zorgverzekeraar vragen stelt aan een verpleegkundige (het stuk is gemaakt in samenwerking met CZ). Zij vindt het fijn te horen wat ze zelf kan doen en wanneer ze de huisarts moet bellen. Voor de verpleegkundige aan de andere kant van het scherm roept dat een andere vraag op: wat mag je adviseren zonder het kind te zien, en hoe leg je dat vast?
Een advies via de app is gewoon zorg
Het begint bij een punt dat vaak wordt onderschat. Een advies via chat of telefoon voelt informeel, maar juridisch is het dat niet. De WGBO in het Burgerlijk Wetboek rekent in artikel 7:446 “het onderzoeken en het geven van raad” uitdrukkelijk tot de handelingen op het gebied van de geneeskunst. Geef je als verpleegkundige een gezondheidsadvies over een concreet kind, dan gelden dezelfde plichten als bij een gesprek aan het bed: goed informeren, zorgvuldig handelen volgens de professionele standaard, je beroepsgeheim en een dossier. Wat de WGBO verder regelt, lees je in ons stuk over de WGBO in de zorg.
Dat er geen voorbehouden handeling aan te pas komt, verandert daar niets aan. Je hoeft voor een advies geen opdracht van een arts te hebben, maar je moet wel bekwaam zijn voor wat je adviseert. De beroepscode voor verpleegkundigen en verzorgenden zegt het in artikel 1.3 kort: je werkt binnen de grenzen van je deskundigheid, en wat daarbuiten valt, leg je bij een collega of andere zorgverlener die het wel kan.
Wie is je patiënt als een ouder appt?
Bij een vraag over een kind praat je met de ouder, maar gaat het advies over het kind. De WGBO maakt dat onderscheid zelf: de ouder is de opdrachtgever, het kind de patiënt. Wat dat betekent, hangt af van de leeftijd.
- Jonger dan twaalf: je verplichtingen tegenover het kind vervul je tegenover de ouders. Je informeert dus de ouder, en legt het kind uit wat past bij zijn bevattingsvermogen.
- Twaalf tot zestien: zowel de jongere als de ouders hebben iets te zeggen. Stelt een ouder een vraag over een veertienjarige, houd er dan rekening mee dat de jongere zelf ook recht heeft op informatie en op vertrouwelijkheid.
- Zestien en ouder: de jongere beslist in principe zelf. Een ouder die namens een zeventienjarige vraagt, krijgt niet zomaar alles te horen.
Bij een chatdienst weet je vaak niet zeker met wie je praat. Vraag daarom naar de leeftijd van het kind en naar de relatie van de vraagsteller, en zet dat in je verslag. Komen er in het gesprek signalen die op onveiligheid wijzen, dan geldt ook op afstand de meldcode. Hoe die werkt, staat in ons stuk over de meldcode huiselijk geweld in de zorg.
Wat je op afstand wel en niet kunt beoordelen
Het grootste verschil met een fysiek consult is dat je niet kunt kijken, voelen of meten. Je beoordeling rust op wat de ouder vertelt, en die is ongerust en geen zorgprofessional. Dat vraagt een andere discipline dan aan het bed. Op een huisartsenpost werk je met een vast triagesysteem, zoals de Nederlandse Triage Standaard. Bij een chatdienst van een verzekeraar of een andere aanbieder hoort je werkgever je een vergelijkbaar kader te geven: welke vragen je stelt, wanneer je doorverwijst en wanneer je direct 112 adviseert. Werk je zonder zo’n kader, kaart dat dan aan. Het is precies het soort afspraak dat de Wkkgz van een zorgaanbieder vraagt.
Wat je in elk advies op afstand terug wilt zien, is een duidelijk vangnet. Zeg niet alleen wat de ouder kan doen, maar ook bij welke verschijnselen hij alsnog moet bellen, en binnen welke tijd. Een advies zonder die grens laat de ouder alleen met precies de twijfel waarmee hij kwam.
Zo leg je een advies op afstand vast
Artikel 7:454 van de WGBO verplicht je een dossier bij te houden met de gegevens over de gezondheid van de patiënt en wat je hebt gedaan, voor zover dat nodig is voor goede zorg. Voor een advies op afstand komt dat in de praktijk neer op:
- wie de vraag stelde, over wie, en de leeftijd van het kind;
- de klachten zoals de ouder ze beschreef, in zijn eigen woorden waar dat helpt;
- welke vragen je stelde en wat je daarop hoorde;
- je advies, inclusief het vangnet: wanneer opnieuw contact opnemen, en met wie;
- of je hebt doorverwezen, en naar wie.
Gebruik daarvoor het systeem dat je werkgever voor die dienst heeft ingericht, en niet je eigen telefoon of een gewone chat-app. Een gesprek over de gezondheid van een kind is een bijzonder persoonsgegeven, en dat hoort niet in een omgeving die je werkgever niet beveiligt. Gaat daar iets mis, lees dan ons stuk over wat je als medewerker moet melden bij een datalek.
Een goed verslag beschermt de ouder, omdat een collega die later contact heeft kan zien wat er al is gezegd. Het beschermt ook jou. Wordt er achteraf een vraag gesteld over je advies, dan laat het verslag zien op welke informatie je het baseerde. Op afstand kun je niet alles weten, maar je kunt wel laten zien dat je de goede vragen stelde.