In België is een verpleegkundige veroordeeld tot 80 uur werkstraf, omdat hij een 87-jarige vrouw met dementie bestal in een woonzorgcentrum in Heverlee. Dat meldde VRT Nieuws, samengevat op Headliner. Het ging om 3.150 euro die hij met een volmacht van haar rekening haalde en 700 euro contant geld uit haar kamer. Hij verloor zijn baan. Het is een Belgische zaak onder Belgisch recht, en de straf zegt dus weinig over wat een Nederlandse rechter zou doen. Wat de zaak wel laat zien, is dat een strafzaak maar één van de sporen is. Wie in Nederland als zorgverlener van een cliënt steelt, krijgt met minstens vier trajecten te maken, en ze lopen los van elkaar.
Wat de Belgische rechter zei over geld van cliënten
De verpleegkundige verklaarde volgens het bericht dat hij een goede band met de vrouw had en dat zij hem het geld wilde schenken. De rechter ging daar niet in mee en benadrukte dat zorgverleners geen geld van patiënten mogen aannemen. Naast de werkstraf moet hij 700 euro schadevergoeding betalen. Voert hij de werkstraf niet uit, dan volgen tien maanden cel. Het opgenomen geld had hij al teruggestort.
Bij die verdediging is het de moeite waard stil te staan. Een cliënt met dementie kan vaak niet meer overzien wat een schenking betekent. Een volmacht die je als zorgverlener over de rekening van een cliënt hebt, maakt je positie bovendien kwetsbaar, ook als je niets verkeerds doet. Waar de grens ligt bij kleine cadeaus en wanneer je nee zegt, lees je in ons stuk over cadeaus van cliënten.
Het strafrecht en de grens van het beroepsverbod
In Nederland is het eerste spoor het strafrecht, net als in België. De officier van justitie beslist of er vervolging komt, en de strafrechter bepaalt de straf. Wat veel zorgverleners niet weten, is hoe beperkt de strafrechter is als het om een beroepsverbod gaat. Artikel 98a van de Wet BIG maakt het mogelijk om iemand die in de zorg werkt uit een zorgberoep te ontzetten. Maar dat geldt alleen bij een veroordeling voor de misdrijven die het artikel opsomt. Dat zijn vooral zedendelicten, geweldsdelicten, het verlaten van hulpbehoevenden en het benadelen van iemands gezondheid. Diefstal staat niet in die lijst. Of iemand die van een cliënt stal zijn beroep nog mag uitoefenen, wordt dus vooral elders beslist.
Het tuchtrecht als je in het BIG-register staat
Ben je verpleegkundige en sta je in het BIG-register, dan val je onder het tuchtrecht. Artikel 47 kent twee normen. De eerste gaat over handelen of nalaten in strijd met de zorg die je als beroepsbeoefenaar hoort te betrachten tegenover de patiënt en diens naasten. De tweede is ruimer en gaat over alles wat een behoorlijk beroepsbeoefenaar niet betaamt. Stelen van iemand voor wie je zorgt, raakt de kern van de eerste norm, omdat het misbruik maakt van de vertrouwensrelatie die het beroep met zich meebrengt.
Een klacht kan volgens artikel 65 komen van een rechtstreeks belanghebbende, zoals de cliënt of een familielid, van de instelling waar je werkt, en van de inspectie. De tuchtrechter beoordeelt je handelen als zorgverlener en heeft niet hetzelfde doel als de strafrechter. Een strafzaak hoeft dus niet eerst afgerond te zijn, en een sepot betekent niet vanzelf dat een tuchtzaak vervalt. De maatregelen staan in artikel 48 en lopen van een waarschuwing en berisping via een geldboete en schorsing tot doorhaling van je inschrijving. Bij doorhaling kan het college je ook beperkingen opleggen voor ander beroepsmatig handelen in de zorg, als je gedrag een gevaar kan zijn voor de veiligheid van mensen.
Uitschrijven helpt niet om een tuchtzaak te ontlopen. Artikel 47 bepaalt dat je na doorhaling onder het tuchtrecht blijft vallen voor wat je deed in de tijd dat je ingeschreven stond. Een schorsing of doorhaling wordt bovendien zichtbaar in het register. Hoe lang zo’n aantekening blijft staan, lees je in ons artikel over tuchtmaatregelen in het BIG-register.
Werk je als verzorgende IG, helpende of begeleider, dan geldt dit spoor niet. Die beroepen staan niet in het BIG-register en vallen niet onder het tuchtrecht van de Wet BIG, zoals we uitleggen in ons stuk over de verzorgende IG en het tuchtrecht. De andere sporen gelden voor hen wel.
De werkgever, de inspectie en je volgende VOG
Het derde spoor loopt via je werkgever, en dat gaat vaak het snelst. Ontslag ligt bij diefstal van een cliënt voor de hand, zoals ook in de Belgische zaak. In Nederland komt daar een meldplicht bij. Artikel 11 van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg verplicht de zorgaanbieder om de inspectie onverwijld te melden dat hij de samenwerking met een zorgverlener beëindigt omdat die ernstig tekortschoot in zijn functioneren. De inspectie kan daarna zelf een tuchtklacht indienen.
Het vierde spoor zie je pas bij een volgende baan. Een nieuwe zorgwerkgever moet zich er volgens de vergewisplicht van overtuigen dat je eerdere functioneren je inzet niet in de weg staat. Daarvoor vraagt hij referenties, kijkt hij in het BIG-register en vraagt hij meestal een verklaring omtrent het gedrag. Een veroordeling komt in de justitiële documentatie terecht, en Justis beoordeelt bij een aanvraag of een strafbaar feit relevant is voor de functie waarvoor de VOG wordt gevraagd. Hoe die beoordeling werkt en welke termijnen gelden, staat in ons artikel over de VOG in de zorg.
Wat de Belgische zaak voor Nederlandse lezers vooral duidelijk maakt, is dat een milde strafrechtelijke uitkomst weinig zegt over de rest. Een werkstraf is na een paar weken uitgevoerd. Een doorhaling in het BIG-register, een melding bij de inspectie en een geweigerde VOG kunnen een loopbaan in de zorg veel langer blokkeren. En merk je als collega dat er geld of spullen van cliënten verdwijnen, dan is melden bij je leidinggevende geen verraad aan een collega. Het hoort bij de zorg die je de cliënt verschuldigd bent.