Kort antwoord. In de zorg vraagt bijna elke werkgever bij indiensttreding om een verklaring omtrent het gedrag (VOG). In een deel van de zorg is dat wettelijk verplicht, namelijk in instellingen die Wlz-zorg verlenen en in de ggz met verblijf, en daar mag de VOG bij je start niet ouder zijn dan drie maanden. Aanvragen doe je bij Justis, meestal nadat je werkgever de aanvraag voor je heeft klaargezet. Werk je als zzp’er in de zorg, dan mag je hem ook zelf aanvragen.
Wie net een contract heeft getekend of als zelfstandige aan een nieuwe opdracht begint, loopt er vroeg of laat tegenaan. Hieronder staat wanneer de VOG echt moet, hoe de aanvraag loopt en waar Justis naar kijkt.
Wat een VOG is
Een VOG is een verklaring dat je gedrag in het verleden geen bezwaar is voor een bepaalde functie. Justis, de screeningsautoriteit van het ministerie van Justitie en Veiligheid, is de enige organisatie in Nederland die de VOG afgeeft. Het gaat dus niet om een algemeen bewijs van goed gedrag, maar om een verklaring voor een concrete functie of opdracht. Daarom vraag je bij een nieuwe baan of een nieuwe opdracht meestal opnieuw een VOG aan.
Wanneer de VOG in de zorg verplicht is
De basis staat in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Artikel 4 verplicht een zorginstelling om zich ervan te vergewissen dat het eerdere functioneren van een zorgverlener niet in de weg staat aan zijn inzet. Dat heet de vergewisplicht. Een VOG is daarbij een veelgebruikt middel, naast referenties en een controle in het BIG-register.
Voor een deel van de zorg gaat de wet verder. Artikel 3.1 van het Uitvoeringsbesluit Wkkgz bepaalt het volgende.
- Een instelling die Wlz-zorg verleent, zoals een verpleeghuis of een instelling voor gehandicaptenzorg, moet een VOG hebben van de zorgverleners die zorg verlenen aan haar cliënten. Dat geldt ook voor andere medewerkers die beroepsmatig met cliënten in contact kunnen komen.
- Die VOG mag niet eerder zijn afgegeven dan drie maanden voordat je voor de instelling ging werken.
- Dezelfde regel geldt voor instellingen in de geneeskundige ggz waar cliënten dag en nacht verblijven.
- Een solistisch werkende zorgverlener die Wlz-zorg verleent, moet zelf een VOG hebben die niet ouder is dan drie jaar.
- Een uitzondering geldt voor de huisarts die in de avond, de nacht of het weekend in de instelling zorg verleent.
Werk je in een ziekenhuis, de wijkverpleging buiten de Wlz of een huisartsenpraktijk, dan is er geen vaste VOG-plicht uit dit besluit. De vergewisplicht blijft wel gelden, en veel werkgevers vragen daarom toch een VOG.
Zo vraag je een VOG aan als werknemer
Als werknemer kun je de aanvraag niet zelf starten, zo staat op de site van Justis. Je werkgever zet altijd de eerste stap. Dat gaat op twee manieren.
- Digitaal. Je werkgever zet de aanvraag online klaar en je krijgt een e-mail van Justis met een aanvraagcode. Je logt in, controleert je gegevens en rondt de aanvraag af met DigiD.
- Schriftelijk. Je werkgever geeft je een ingevuld aanvraagformulier. Je vult je eigen gegevens aan en levert het formulier in bij de gemeente waar je staat ingeschreven, met een geldig identiteitsbewijs.
Bij de aanvraag geeft de werkgever een screeningsprofiel op. Dat bepaalt op welke soorten strafbare feiten Justis let. Voor werk met kwetsbare mensen, zoals ouderen, zijn dat onder meer geweldsdelicten en zedendelicten. Kijk dus goed of de functie op het formulier klopt, want een VOG voor de ene functie is niet automatisch bruikbaar voor een andere.
Justis waarschuwt voor commerciële partijen die tegen extra kosten een aanvraag voor je klaarzetten. Die zijn geen onderdeel of partner van Justis, en je aanvraag gaat er niet sneller door.
Als zzp’er in de zorg
Voor zelfstandigen ligt het iets anders. Werk je als zzp’er in de gezondheidszorg, dan kun je de VOG volgens Justis zelf digitaal aanvragen. Je vult je gegevens in en kiest zelf het juiste screeningsprofiel. Een opdrachtgever kan de aanvraag ook voor je klaarzetten. Voor elke nieuwe opdracht waarvoor een VOG nodig is, vraag je hem opnieuw aan. Meer over werken als zelfstandige in de zorg lees je in ons stuk over de Zelfstandigenwet en de zzp-verpleegkundige.
Houd er rekening mee dat een Wlz-instelling ook bij een zzp’er moet weten dat het eerdere functioneren geen bezwaar is. Omdat de VOG bij de start in zo’n instelling niet ouder mag zijn dan drie maanden, voldoet een VOG van een eerdere opdracht daar vaak niet. Wij raden aan dat met de opdrachtgever af te stemmen voordat je de eerste dienst draait.
Hoe lang het duurt en waar Justis naar kijkt
Meestal krijg je binnen een tot vier weken de VOG of bericht dat Justis meer informatie nodig heeft. Het kan volgens Justis oplopen tot acht weken. Vraag hem dus aan zodra je werkgever erom vraagt, en niet pas in de week voor je eerste dienst.
Heb je geen strafblad, dan krijg je altijd een VOG. Staat er wel iets op je naam, dan kijkt Justis eerst naar de terugkijktermijn, daarna naar de vraag of het feit relevant is voor de functie, en ten slotte naar een belangenafweging. Daarin tellen onder meer mee hoe ernstig het feit was, hoe lang geleden het is en hoe vaak het is voorgekomen. Is Justis van plan de VOG te weigeren, dan krijg je eerst een voornemen tot afwijzen en kun je je kant van het verhaal geven. Tegen een afwijzing kun je bezwaar maken.
De VOG staat los van je BIG-registratie. Een inschrijving in het BIG-register zegt iets over je diploma en je bevoegdheid, de VOG over je justitiële verleden. Werkgevers in de zorg kijken naar allebei, en bij fraude met diploma’s of stages kan het ook op beide vlakken misgaan, zoals we beschreven in het stuk over stage- en diplomafraude in de zorg.