In De Standaard verscheen op 25 oktober een opiniestuk onder de kop dat basisverpleegkundigen hard nodig zijn aan het bed en dat België hen nu gewoon moet opleiden. Voor Nederlandse lezers klinkt de functie misschien als iets vertrouwds, een verpleegkundige op mbo-niveau. Dat klopt maar half. De Belgische basisverpleegkundige is een apart wettelijk beroep met een eigen positie, en het verschil met de Nederlandse mbo-verpleegkundige is vooral juridisch interessant. Zeker als je overweegt over de grens te werken, of een Belgische collega in je team krijgt.
Wat een basisverpleegkundige in België is
België nam de basisverpleegkundige op in de wet op de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen. Het wetsontwerp dat daarvoor in april 2023 bij de Kamer werd ingediend beschrijft de functie als een beoefenaar van de verpleegkunde die autonoom kan handelen in minder complexe situaties. In complexere situaties werkt de basisverpleegkundige in een gestructureerd zorgteam, in nauwe samenwerking met de verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg of met de arts. Welke technische verpleegkundige handelingen de basisverpleegkundige precies mag doen, legt de regering vast in een apart koninklijk besluit, na advies van de Technische Commissie voor Verpleegkunde.
De opleiding duurt volgens die wettekst minstens drie studiejaren met ten minste 3800 uur theoretisch en klinisch onderwijs, waarvan minstens een derde theorie en minstens de helft klinisch onderwijs. Het gaat om een opleiding op niveau 5. In Vlaanderen werd de vroegere hbo5-opleiding verpleegkunde vanaf het academiejaar 2023-2024 omgevormd tot de graduaatsopleiding basisverpleegkunde. De nieuwe regels gelden voor iedereen die vanaf dat jaar aan de opleiding begon.
Waarom België twee soorten verpleegkundigen kent
De kern zit in Europese regels. De Europese richtlijn over de erkenning van beroepskwalificaties stelt minimumeisen aan de opleiding van de verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg. Wie aan die eisen voldoet, kan zijn diploma in andere EU-landen automatisch laten erkennen. Volgens de memorie van toelichting is de basisverpleegkundige bedoeld voor afgestudeerden van niveau 5 die niet voldoen aan de voorwaarden van die richtlijn. België gaf hen daarom een eigen titel, naast de verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg, die de verpleegkundige diagnose stelt en de complexere zorg organiseert en coördineert. De wetgever noemt het twee verschillende maar complementaire profielen.
Dat heeft een direct gevolg voor de mobiliteit. Volgens dezelfde toelichting opent pas het diploma van verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg de weg naar professionele mobiliteit binnen de Europese Unie. Een basisverpleegkundige die dat wil, kan een brugopleiding volgen.
Hoe dat zich verhoudt tot de mbo-verpleegkundige
In Nederland bestaat dat onderscheid in de wet niet. Wie de mbo-opleiding verpleegkunde op niveau 4 of de hbo-opleiding verpleegkunde afrondt, laat zich in het BIG-register inschrijven als verpleegkundige. Er is één beschermde titel en één register, met dezelfde wettelijke bevoegdheden voor voorbehouden handelingen in opdracht en dezelfde handelingen waarvoor verpleegkundigen functioneel zelfstandig zijn. Wat dat laatste inhoudt, lees je in ons stuk over functionele zelfstandigheid.
Het verschil tussen mbo en hbo zit in Nederland dus niet in de wet maar in de praktijk. Werkgevers kunnen onderscheid maken in functies, verantwoordelijkheden en inschaling. Juridisch blijft het allebei een verpleegkundige. In België is dat precies andersom geregeld: daar ligt het onderscheid in de wet zelf, met een aparte titel en een eigen lijst met handelingen.
Een vergelijking op één punt is daarom misleidend. Een Nederlandse mbo-verpleegkundige en een Belgische basisverpleegkundige kunnen vergelijkbaar werk doen aan het bed, maar de een staat juridisch gelijk aan elke andere verpleegkundige in Nederland, terwijl de ander bij wet een beperkter takenpakket heeft dan de Belgische verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg.
Wat dit betekent voor werken over de grens
Wil een Belgische basisverpleegkundige in Nederland als verpleegkundige werken, dan is een BIG-registratie nodig. Omdat de opleiding volgens de Belgische wetgever niet aan de Europese minimumeisen voor de verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg voldoet, ligt automatische erkenning niet voor de hand. Dan beoordeelt het CIBG het diploma afzonderlijk, en kan het aanvullende eisen stellen. Hoe dat traject loopt en wat je in de tussentijd al mag, staat in onze stukken over erkenning van een buitenlands diploma en over werken tijdens een erkenningstraject.
Andersom geldt dat wie met een Nederlands diploma in België wil werken, met de Belgische indeling te maken krijgt. Welke titel je daar krijgt, verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg of basisverpleegkundige, beslist de Belgische overheid op basis van je opleiding. Vraag dat na voordat je een contract tekent, want het bepaalt welke handelingen je daar zelfstandig mag doen. Wat er tegelijk met je Nederlandse registratie gebeurt als je in het buitenland gaat werken, lees je in ons stuk over je BIG-registratie bij werken in het buitenland.