Je rijdt na je laatste cliënt naar huis en blijft malen. Had je het anders moeten doen? Er was geen protocol voor deze situatie, je hebt een afweging gemaakt, en nu twijfel je. Wijkverpleegkundige Rosa Kloen beschrijft precies dat moment in een blog op de site van V&VN van 5 november. Wat haar uit de twijfel haalde, was een appje van een collega dat ze goed en professioneel had gehandeld. Haar conclusie: “We hoeven het niet alleen te doen.” Dat klinkt als iets wat je hoopt, maar het is meer dan dat. Steun van collega’s is ook een beroepsnorm, en je werkgever heeft er een eigen rol in.
Wat de beroepscode over collega’s zegt
De Nationale Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden gaat in hoofdstuk 3 over je relatie met andere zorgverleners. Artikel 3.7 zegt dat je collega’s steunt die volgens de beroepscode willen handelen maar daarbij problemen ondervinden. Het eerste voorbeeld dat de code geeft, past op de situatie van Rosa: je ondersteunt collega’s als zij niet weten hoe zij in een bepaalde situatie volgens de beroepscode kunnen handelen.
De code geeft ook een werkwijze. Er staat dat het soms raadzaam is om een collega of leidinggevende te raadplegen, of om het probleem in het team- of multidisciplinair overleg aan de orde te stellen. En je kunt een beslissing achteraf toetsen aan de beroepscode. Dat is precies wat er gebeurt als je na een lastige dienst met een collega terugkijkt: geen klaagmoment, maar een toets van je eigen handelen.
Tegelijk blijft de verantwoordelijkheid bij jou. Artikel 1.1 van dezelfde code zegt dat je de verantwoordelijkheid voor je handelen niet kunt overdragen aan collega’s. Een geruststellend berichtje neemt je twijfel weg, maar het oordeel over wat je deed blijft van jou. Daarom helpt het om die afweging niet alleen in je hoofd te houden.
De beroepscode wordt op dit moment herschreven. Uit een peiling onder ruim 1300 zorgprofessionals bleek dat velen vooral meer uitleg en praktijkvoorbeelden willen, ook bij dilemma’s. Wat er verandert, lees je in ons stuk over de nieuwe beroepscode voor verpleging en verzorging.
Wat je werkgever moet regelen
Steun van collega’s is waardevol, maar het mag niet afhangen van de vraag of er toevallig iemand appt. De Arbeidsomstandighedenwet verplicht de werkgever in artikel 3 tot een beleid dat psychosociale arbeidsbelasting voorkomt of, als dat niet kan, beperkt. Werkdruk en emotioneel zware situaties vallen daaronder. In de zorg zie je dat terug in intervisie, moreel beraad, een vaste vorm van nabespreken na een ingrijpende dienst of een opvangteam van collega’s. Welke vorm je werkgever kiest, schrijft de wet niet voor. Dat er iets is, wel.
Is er in jouw team geen enkele plek om zulke situaties te bespreken, dan is dat iets om bij je leidinggevende of de verpleegkundige adviesraad aan te kaarten. Bij morele stress, als je iets moet doen wat schuurt met wat je goede zorg vindt, kun je ook buiten je eigen team terecht. Waar, lees je in ons stuk over morele stress en waar je als verpleegkundige terechtkunt.
Geen protocol is ook een signaal
Er zit in het verhaal van Rosa nog een tweede kant die makkelijk wegvalt achter de opluchting. Ze stond voor een situatie waar geen duidelijk protocol voor was. Dat zegt iets over haar, namelijk dat ze een professionele afweging moest maken, maar ook iets over de organisatie. Komt zo’n situatie vaker voor, dan hoort het bij je werkgever terecht te komen.
Daar zijn kanalen voor. Elke zorgaanbieder moet onder de Wkkgz een interne procedure hebben om incidenten te melden en te bespreken. Dat is niet alleen bedoeld voor fouten met gevolgen voor de cliënt, maar ook voor situaties waarin het bijna misging of waarin werkafspraken ontbraken. Wat je met een fout bij een cliënt doet, staat in ons stuk over openheid na een incident. Het bespreken in het team en het melden via de interne procedure sluiten elkaar niet uit. Het eerste helpt jou, het tweede helpt de volgende collega die in dezelfde situatie komt.
Zo maak je van twijfel iets bruikbaars
Wie na een lastige situatie zonder protocol blijft twijfelen, kan een paar dingen doen die verder gaan dan een appje:
- Leg je afweging vast in het dossier. Schrijf niet alleen wat je deed, maar ook waarom. Als achteraf vragen komen, laat dat zien dat je een professionele keuze maakte.
- Bespreek het met een collega of je leidinggevende, zoals de beroepscode voorstelt, en toets je beslissing aan wat de code zegt.
- Breng het in bij intervisie of teamoverleg. Zo wordt je ervaring een les voor het hele team.
- Meld het ontbreken van een protocol via de interne meldprocedure of bij je leidinggevende, zodat er een werkafspraak kan komen.
En draai het om. Weet je dat een collega een zware dienst had, stuur dan dat berichtje. Volgens de beroepscode is dat geen extraatje, maar gewoon onderdeel van je vak.