Nee, niemand is bevoegd en bekwaam voor alle handelingen. Bevoegdheid en bekwaamheid gelden altijd per handeling en per moment. Je diploma geeft je bevoegdheid voor een bepaalde set handelingen, en je bekwaamheid moet je per handeling apart op peil houden. Voor een handeling die je niet beheerst of niet mag doen, ben je dus niet bevoegd en bekwaam, ook al ben je dat voor tientallen andere handelingen wel.
Deze vraag hoor ik geregeld van collega’s die net begonnen zijn: ben ik nu bevoegd en bekwaam voor alle handelingen? Het korte antwoord is nee, en dat is geen tekortkoming. Zo is het systeem opgezet, en als je begrijpt waarom, ga je er ook anders naar kijken.
Bevoegd en bekwaam gelden per handeling
Bevoegdheid en bekwaamheid zijn geen algemene status die je eenmaal verdient. Ze horen bij een specifieke handeling. Je kunt bevoegd en bekwaam zijn voor het geven van een injectie en tegelijk niet bekwaam voor het inbrengen van een maagsonde, simpelweg omdat je dat laatste zelden of nooit doet. Voor voorbehouden handelingen legt de Wet BIG precies vast welke beroepen wat mogen, en dat is per handeling geregeld.
Denk dus niet in een groot vinkje voor je hele beroep, maar in een lijst. Voor elke handeling op die lijst geldt apart: mag ik dit (bevoegd) en kan ik dit veilig (bekwaam).
Je diploma dekt niet alles
Met je opleiding tot verpleegkundige of verzorgende IG krijg je bevoegdheid voor een bepaalde reeks handelingen. Maar er zijn handelingen die buiten dat bereik vallen, of die extra scholing en autorisatie vragen binnen je organisatie. Voor die handelingen ben je pas bevoegd als je de aanvullende opleiding hebt gedaan en de werkgever je daarvoor heeft geautoriseerd.
Bekwaamheid zakt weg als je iets niet doet
Zelfs voor handelingen waarvoor je ooit bekwaam bent verklaard, geldt geen levenslange geldigheid. Doe je een handeling maandenlang niet, dan zakt je bekwaamheid weg. Op papier ben je dan misschien nog bevoegd, maar op dat moment niet bekwaam, en dus hoor je hem niet zelfstandig te doen. Dit is precies waarom veel organisaties werken met aftekenlijsten en herhaalscholing.
- Bevoegd voor deze handeling: je diploma, extra scholing en organisatie geven je de ruimte.
- Bekwaam voor deze handeling: je hebt hem recent en goed genoeg uitgevoerd om hem veilig te kunnen.
- Twijfel: niet doen, eerst opnieuw laten zien of onder begeleiding oefenen.
Wat betekent dat voor jou op de werkvloer
Het gezonde uitgangspunt is dat je per handeling nagaat of je bevoegd en bekwaam bent, en dat je eerlijk nee zegt als een van de twee ontbreekt. Dat voelt soms ongemakkelijk als de afdeling druk is, maar het is precies wat de patiëntveiligheid en de wet van je vragen. Niemand verwacht dat je alles kunt, wel dat je weet wat je wel en niet veilig kunt uitvoeren.
Twijfel je over je bevoegdheid, kijk dan naar de afspraken en autorisaties in je organisatie en naar wat er over jouw beroep in de Wet BIG staat. Voor je registratie kun je terecht bij het BIG-register, en V&VN biedt uitleg over bekwaam blijven en scholing voor verpleegkundigen en verzorgenden.
Waarom dit systeem juist prettig is
Ik snap dat het eerst ongemakkelijk voelt dat je nooit voor alles bent afgedekt. Toch is dit precies wat je beschermt. Stel dat bevoegd en bekwaam wél een algemeen stempel zouden zijn, dan zou van je verwacht worden dat je álles kunt, ook handelingen die je nooit oefent. Doordat het per handeling geldt, mag je je beperken tot wat je echt beheerst, en is er een duidelijke reden om nee te zeggen tegen de rest.
Voor een klacht of tuchtzaak is dit ook het uitgangspunt. Het tuchtcollege en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) kijken niet of je in het algemeen een goede professional bent, maar of je bij díe handeling bevoegd en bekwaam was. Denk dus per handeling, niet per beroep, en je zit goed.
Bevoegd en bekwaam is geen stempel dat je een keer krijgt. Het geldt per handeling en per moment, en dat is maar goed ook.
Veelgestelde vragen
Ben ik na mijn diploma bevoegd en bekwaam voor alles?
Nee. Je diploma geeft je bevoegdheid voor een bepaalde set handelingen, niet voor alles. En bekwaamheid moet je per handeling apart op peil houden. Voor handelingen buiten je opleiding of die je zelden doet, ben je niet automatisch bevoegd en bekwaam.
Kan mijn bekwaamheid verlopen?
Ja. Bekwaamheid is geen blijvende status. Als je een handeling lang niet uitvoert, zakt je routine weg en ben je op dat moment niet meer bekwaam, ook al ben je nog bevoegd. Veel organisaties werken daarom met herhaalscholing en aftekenlijsten.
Wat doe ik als ik voor een handeling niet bekwaam ben?
Voer hem niet zelfstandig uit. Geef het aan bij je leidinggevende of praktijkopleider en oefen de handeling opnieuw onder begeleiding of via scholing tot je hem weer aantoonbaar veilig kunt uitvoeren.