De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kreeg al sinds 2016 meldingen over een Nederlands gezinshuis in Spanje waar jongeren met extreme behandelmethodes te maken kregen. Dat bevestigde de inspectie na berichtgeving van Nieuwsuur, meldde Skipr op 20 oktober. Toch bleven jeugdzorgorganisaties jongeren erheen sturen, tot het huis begin oktober sloot. De inspectie kan in het buitenland niet ingrijpen en informeerde de Spaanse autoriteiten. Minister Sterk wil plaatsing in het buitenland alleen nog bij hoge uitzondering toestaan. Over de betrokken jongeren en organisaties gaat dit stuk niet. Wel over de vraag die zo’n zaak bij elke jeugdzorgprofessional oproept. Wat doe je als je iets ziet, en bij wie kom je dan uit?
Twee soorten geweld, twee routes
In de praktijk lopen twee regelingen door elkaar, terwijl ze over iets anders gaan. De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling gaat over signalen dat een kind thuis, in de eigen kring, niet veilig is. Artikel 4.1.7 van de Jeugdwet verplicht elke jeugdhulpaanbieder zo’n meldcode vast te stellen en het gebruik ervan te bevorderen. Die route eindigt, als melden nodig is, bij Veilig Thuis.
Geweld dat binnen de hulpverlening zelf gebeurt, valt onder een andere bepaling. Artikel 4.1.8 van de Jeugdwet verplicht de jeugdhulpaanbieder om geweld bij de verlening van jeugdhulp onverwijld te melden bij de inspectie. De wet omschrijft dat als lichamelijk, geestelijk of seksueel geweld, of de dreiging daarmee, door iemand die voor de aanbieder werkt of door een andere jeugdige of ouder met wie de jongere bij de aanbieder verblijft. Volgens de IGJ betekent onverwijld binnen drie werkdagen.
| Signalen van geweld thuis | Geweld binnen de jeugdhulp | |
|---|---|---|
| Regeling | Meldcode (Jeugdwet artikel 4.1.7) | Meldplicht (Jeugdwet artikel 4.1.8) |
| Pleger | Iemand uit de huiselijke kring | Medewerker van de aanbieder, of een groepsgenoot of ouder die er ook verblijft |
| Melden bij | Veilig Thuis | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd |
| Wie meldt | De professional, na de stappen van de meldcode | De aanbieder, in de praktijk de bestuurder |
| Termijn | Afhankelijk van de afweging in de meldcode | Binnen drie werkdagen, bij twijfel maximaal zes weken onderzoek |
Wanneer je geweld binnen de hulp meldt
Elke vorm van geweld door een hulpverlener tegen een jongere of ouder moet worden gemeld, schrijft de inspectie. Het gaat daarbij niet alleen om fysiek geweld, maar ook om psychisch geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Voor geweld tussen jongeren onderling is de lat anders. Niet elke ruzie of scheldpartij op de groep hoeft naar de inspectie, en de IGJ heeft beleidsregels die bepalen wanneer het wel verplicht is.
Twijfelt de organisatie of iets onder de definitie valt, dan mag zij volgens de IGJ maximaal zes weken onderzoeken. Blijkt het tijdens dat onderzoek om geweld te gaan, dan volgt de melding direct. Is het na zes weken nog onduidelijk, dan adviseert de inspectie alsnog te melden. De gedachte erachter is dat de inspectie liever een melding te veel krijgt dan dat een patroon buiten beeld blijft.
Wat jij als medewerker doet
De wettelijke meldplicht ligt bij de aanbieder, niet bij jou persoonlijk. Je eerste stap is dus intern. Leg vast wat je hebt gezien of gehoord, met datum, en scheid je waarneming van je interpretatie. Bespreek het met je leidinggevende of de aandachtsfunctionaris, zodat de organisatie kan melden. Bij signalen van geweld in de thuissituatie volg je de stappen van de meldcode, die we uitleggen in ons stuk over de meldcode huiselijk geweld in de zorg.
Gebeurt er intern niets, dan houdt het daar niet op. De IGJ kent naast de verplichte melding een andere melding, die professionals op persoonlijke titel kunnen doen. De inspectie raadt aan eerst zelf met de bestuurder te praten. Lukt dat niet, of meldt de bestuurder daarna nog steeds niet, dan kun je zelf melden, ook anoniem. Ouders, verzorgers en andere betrokkenen kunnen terecht bij het Landelijk Meldpunt Zorg.
Wie meldt over een misstand in de eigen organisatie, wil weten hoe hij beschermd is. Wat de klokkenluidersregeling je biedt en waar je terechtkunt, staat in ons stuk over misstanden melden in de zorg.
Waarom de zaak in Spanje juist hier knelt
Het gezinshuis lag buiten het bereik van de Nederlandse inspectie, terwijl de jongeren door Nederlandse organisaties waren geplaatst. Volgens Skipr is mede daardoor niet precies bekend hoeveel kinderen er zijn geplaatst, omdat de verplichte procedure niet altijd werd gevolgd. Voor de professional in Nederland verandert de meldplicht daardoor niet. Wie werkt voor een organisatie die jongeren plaatst of begeleidt, en signalen krijgt over hoe het hen elders vergaat, heeft dezelfde routes. Intern aankaarten, vastleggen, en als dat niets oplevert zelf melden. Een melding bij de IGJ zet in zo’n geval in elk geval vast dat het signaal er was.