In Noord-Holland hebben zorgaanbieders uit de vvt, de ggz, de eerste lijn en ziekenhuizen samen met zorgverzekeraar VGZ en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier op 15 oktober een intentieverklaring getekend om medicijnresten in het water terug te dringen. Dat meldde Skipr. Jaarlijks komt in Nederland minstens 190.000 kilo medicijnresten via het afvalwater in het milieu, en door de vergrijzing en meer chronisch zieken stijgt het medicijngebruik. De coalitie wil bij de bron beginnen, met preventie, verantwoord gebruik en betere inzameling van ongebruikte medicatie. Haar eerste oproep is te stoppen met diclofenacgel, waarvan volgens de partijen maar 6 procent door de huid wordt opgenomen.
Niet alles wat in het water belandt, is weggegooide medicatie. Wat je op de afdeling wel in de hand hebt, is wat er gebeurt met wat er overblijft. Een halve ampul, een gestopt antibioticum, de medicatie van een overleden cliënt.
De hoofdregel
Geneesmiddelen horen niet in de gootsteen, het toilet of de spoelruimte. Wat je daar weggooit, komt via het riool in het water terecht, en de rioolwaterzuivering haalt lang niet alles weg. Daarom gaat het waterschap mee in de coalitie, met de boodschap dat voorkomen beter is dan extra zuiveren. Medicijnresten gaan dus altijd mee met het afval dat je organisatie daarvoor heeft, of terug naar de apotheek.
Welke rest waar naartoe gaat
In ziekenhuizen en andere zorginstellingen geldt sectorplan 19 van het Landelijk Afvalbeheerplan, over specifiek ziekenhuisafval (SZA). Bij dat sectorplan hoort een wel-nietlijst die aangeeft wat in het speciale vat hoort en wat niet. Die lijst is een hulpmiddel en niet uitputtend, maar de lijn is helder.
| Wat | Waar het heen gaat |
|---|---|
| Cytostatica en cytotoxische middelen, inclusief bereidingsmateriaal en materiaal dat in contact was met behandelde patiënten | Verplicht specifiek ziekenhuisafval, ingezameld volgens UN 3291 |
| Incontinentiemateriaal dat cytostatica bevat | Specifiek ziekenhuisafval |
| Overige geneesmiddelen (restanten, vervallen of gestopte medicatie) | In principe geen SZA, maar in de praktijk wel via het SZA-vat of terug naar de apotheek, volgens het protocol van je organisatie |
| Naalden en ander scherp materiaal | Naaldencontainer, die als SZA wordt afgevoerd |
| Lege, lekvrije en drupvrije medicijnverpakkingen zoals ampullen en medicatieglas | Geen SZA |
| Spuiten zonder naald | Geen SZA |
Het verschil tussen de laatste rijen en de eerste is belangrijk. Een ampul die helemaal leeg is, hoort niet in het dure SZA-vat. Een ampul met een restje erin is geen lege verpakking meer en gaat mee als geneesmiddelrest. Volgens de lijst is in de praktijk vaak onduidelijk wat wel en niet SZA is, en dat is precies waarom die lijst er kwam.
Thuis en in de wijk
In de wijk en in de thuiszorg werk je zelden met SZA-vaten. Daar blijft de medicatie eigendom van de cliënt, en de route voor ongebruikte medicijnen is terug naar de apotheek. Betere inzameling is ook een van de speerpunten van de Noord-Hollandse coalitie. Spreek met de cliënt of familie af wie dat doet, en noteer het in het dossier als het om middelen gaat die extra risico geven. Gebruikte pleisters met een sterk werkzaam middel, zoals fentanyl, bevatten na gebruik nog werkzame stof, en bijsluiters waarschuwen dat ze ook gebruikt gevaarlijk kunnen zijn voor kinderen. Die laat je dus niet in de afvalbak in de badkamer achter.
Voor opiaten en andere middelen onder de Opiumwet heeft je organisatie een eigen procedure voor het registreren en vernietigen van restanten. Volg die, ook als het om een kleine hoeveelheid gaat. Hoe de stappen van het medicatieproces in elkaar grijpen, lees je in ons overzicht van de zes stappen van het medicatieproces.
Waarom het meer is dan afvalscheiding
De oproep over diclofenacgel laat zien waar de coalitie naartoe wil. Niet alleen beter weggooien, maar minder gebruiken waar dat kan. Dat is een gesprek met de voorschrijver en niet iets wat je op de afdeling zelf beslist. Wel kun je signaleren. Een gel die dagelijks wordt aangebracht zonder dat duidelijk is of het helpt, of een voorraad die steeds overblijft, is iets om bij de arts of apotheker op tafel te leggen.