Werk je als verpleegkundige, arts of andere zorgverlener bij Defensie, of overweeg je dat als reservist, dan heb je met een andere toezichthouder te maken dan in een ziekenhuis of verpleeghuis. Dat is de Inspectie Militaire Gezondheidszorg, kortweg IMG. Defensie beschrijft op zijn site wat die inspectie doet. Wat daar niet staat, is hoe dat toezicht zich verhoudt tot de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en tot het tuchtrecht van de Wet BIG. Dat zetten we hier op een rij.
Wat de IMG doet
Volgens Defensie houdt de IMG binnen de organisatie toezicht op de zorg voor gezondheid, in Nederland en bij oefeningen en inzet in het buitenland. Dat toezicht bestrijkt vijf terreinen: de reguliere militaire gezondheidszorg, de operationele gezondheidszorg tijdens oefeningen en missies, gezondheidsbescherming, voedselveiligheid, en nucleaire veiligheid en stralingsbescherming. Dat is breder dan wat de IGJ in de burgerzorg doet. Voedselveiligheid en stralingsbescherming liggen daar bij andere toezichthouders.
De inspectie valt rechtstreeks onder de secretaris-generaal van Defensie en kan de minister gevraagd en ongevraagd adviseren. Ze werkt met themaonderzoeken en met systeemgericht toezicht, waarbij niet één afdeling maar het hele zorgsysteem wordt bekeken. Defensie zegt dat de IMG werkt vanuit vertrouwen en samenwerking, met leren en verbeteren voorop.
Een detail dat laat zien waarom dit toezicht ertoe doet: militairen zijn verplicht gebruik te maken van de zorg die Defensie zelf organiseert. Ze kunnen niet zomaar uitwijken naar een andere huisarts of fysiotherapeut. Juist als de patiënt die keuze niet heeft, weegt goed toezicht zwaar.
Hoe de IMG zich verhoudt tot de IGJ
Hier zit het punt dat in de meeste uitleg ontbreekt. De IMG is geen losse inspectie naast de IGJ, die eigen regels hanteert. In een brief aan de Tweede Kamer van mei 2019, bij het jaarverslag van de IMG over 2018, noemde de staatssecretaris van Defensie de IMG “de primaire toezichthouder namens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd”. Voor zorg in Nederland ontleent de IMG haar bevoegdheid aan die van de IGJ. Voor militaire zorg buiten Nederland is de inspecteur gemandateerd door de minister van Defensie.
Dat levert een tweedeling op die je als zorgverlener moet kennen:
- In Nederland, op een kazerne of in een militair zorgcentrum, gelden dezelfde wettelijke normen als in de burgerzorg. De IMG kijkt mee, maar doet dat namens de IGJ en met diens bevoegdheden.
- In het buitenland, tijdens een missie of oefening, is het toezicht van de civiele inspecties in principe beperkt tot Nederlands grondgebied. Daar is de IMG de toezichthouder, op gezag van de minister van Defensie.
In ons stuk over verpleegkundigen die reservist zijn bij Defensie kwam die rol van de IMG al kort aan bod. Voor wie een paar dagen per jaar in uniform werkt, is het goed om te weten dat er ook dan iemand meekijkt naar de kwaliteit van de zorg, en wie dat is.
Defensie noemt daarnaast samenwerking met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. Dat sluit aan op die vijf terreinen: de IMG kijkt breed, en schakelt waar nodig de gespecialiseerde rijksinspectie in.
Wat dit betekent voor je BIG-registratie en het tuchtrecht
De Wet BIG maakt geen uitzondering voor Defensie. Sta je als verpleegkundige of arts in het BIG-register, dan gelden de regels voor je titel, je bevoegdheid en de voorbehouden handelingen ook in een militaire functie. Bekwaamheid blijft persoonlijk: een militaire setting kan andere handelingen vragen dan je civiele afdeling.
Belangrijk is het verschil tussen toezicht en tuchtrecht. Een inspectie kijkt naar de kwaliteit van de zorg en de organisatie eromheen, en richt zich in de eerste plaats op de zorgaanbieder. Een tuchtcollege beoordeelt het handelen van één zorgverlener, op een klacht van bijvoorbeeld een patiënt of de inspectie. Dat de IMG het toezicht doet, haalt je dus niet buiten het medisch tuchtrecht. Hoe dat tuchtrecht nu verandert, lees je in ons stuk over de herziening van het tuchtrecht.
Voor militairen bestaat er daarnaast het militair tuchtrecht. Dat gaat over gedrag als militair en staat los van het medisch tuchtrecht, met een eigen maatstaf. Een militair verpleegkundige werkt dus in twee kaders tegelijk: dat van het beroep en dat van de krijgsmacht.
Waar je terechtkunt met een melding
Zie je als zorgverlener bij Defensie iets in de zorg wat niet deugt, dan is de IMG het eerste adres. Volgens Defensie behandelt de inspectie meldingen van Defensiepersoneel, en zijn zorgaanbieders in sommige gevallen verplicht om te melden. Welke gevallen dat precies zijn, staat niet op de pagina van Defensie. In de burgerzorg gaat de meldplicht van de Wkkgz over calamiteiten en geweld in de zorgrelatie, en daar weet je als professional meestal wel de weg in. Hoe de IGJ in de burgerzorg met meldingen en inspectiebezoeken werkt, lees je in ons stuk over het toezicht van de IGJ op verpleeghuizen.
Twijfel je of iets bij Defensie onder een meldplicht valt, of bij welke inspectie je moet zijn, vraag het dan na bij de IMG zelf. Die is bereikbaar via img@mindef.nl en (088) 956 63 22. Leg in elk geval vast wat je hebt gezien en wanneer, net zoals je dat in een civiele instelling zou doen. Dat helpt bij elke melding, welke inspectie hem ook oppakt.