De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft Excellent Care Clinics in Velsen-Noord een last onder dwangsom opgelegd. De kliniek behandelt mensen met long-covid, of zoals ze het zelf noemt neuropathische pijnklachten als gevolg van long-covid, met lidocaïnehydrochloride en Xylocaïne spray. Dat zijn geregistreerde geneesmiddelen, maar niet voor deze aandoening. Volgens de inspectie, die het besluit op 9 oktober 2026 bekendmaakte, schrijft de kliniek die middelen onzorgvuldig voor. In juli kreeg de kliniek al een aanwijzing. Bij een hercontrole bleek dat die niet was opgevolgd.
Een last onder dwangsom is een van de zwaardere stappen die de inspectie kan zetten. Wat houdt hij in, waarom komt hij na een aanwijzing, en wat zegt zo’n zaak over je eigen werk als je in een kliniek als deze geneesmiddelen voorschrijft of toedient?
Wat er mis was
Een geneesmiddel buiten de geregistreerde indicaties voorschrijven heet off-label voorschrijven. Dat is niet verboden, maar wel aan regels gebonden. Artikel 68 van de Geneesmiddelenwet zegt dat het alleen mag als er binnen de beroepsgroep protocollen of standaarden over zijn ontwikkeld. Zijn die er nog niet, dan is overleg tussen de behandelend arts en de apotheker nodig.
In de aanwijzing van juli eiste de inspectie dat de kliniek uiterlijk 23 augustus 2026 per patiënt zou vastleggen waarom er sprake was van een uitzonderlijke situatie, en per patiënt zou afstemmen met de huisarts en de apotheker. Dat gebeurde niet. Volgens de IGJ levert de kliniek daarmee geen goede zorg zoals artikel 2 van de Wkkgz die vraagt. De inspectie zegt er uitdrukkelijk bij dat de behandeling niet hoeft te stoppen. De kliniek kan doorgaan als ze aan alle zorgvuldigheidseisen voor off-label gebruik voldoet.
Hoe een last onder dwangsom werkt
De regels staan in de Algemene wet bestuursrecht. Artikel 5:31d omschrijft een last onder dwangsom als een herstelsanctie met twee delen. Er is een opdracht om de overtreding te herstellen, en er is een verplichting om een geldsom te betalen als dat niet of niet op tijd gebeurt. Het is dus geen straf achteraf zoals een boete, maar een prikkel om alsnog te doen wat moet.
De wet stelt een paar eisen aan zo’n last. De herstelmaatregelen moeten precies worden omschreven. Er moet een termijn zijn waarin de overtreder de last kan uitvoeren zonder te betalen, de zogenoemde begunstigingstermijn. En het bestuursorgaan stelt een bedrag vast, ineens, per tijdseenheid of per overtreding, met een maximum waarboven niets meer wordt verbeurd. Die bedragen moeten in redelijke verhouding staan tot het geschonden belang.
In deze zaak kreeg de kliniek twee weken. Daarbinnen moet ze per patiënt beoordelen of off-label voorschrijven wegens uitzonderlijke omstandigheden is toegestaan, die beoordeling vastleggen in het dossier en per patiënt overleggen met huisarts en apotheker. Volgens Skipr gaat het om 10.000 euro voor elke week dat de kliniek niet voldoet, met een maximum van 100.000 euro.
De volgorde is typerend. Eerst een aanwijzing, die de aanbieder verplicht om binnen een termijn te verbeteren. Wordt die niet opgevolgd, dan volgt een dwangsom om naleving af te dwingen. Een overzicht van alle maatregelen die de inspectie heeft, staat in ons stuk over IGJ-maatregelen.
Wat dit zegt over jouw verantwoordelijkheid
Een last onder dwangsom richt zich op de zorgaanbieder. De rekening gaat naar de organisatie, niet naar de individuele arts, verpleegkundige of doktersassistent. Toch is de zaak leerzaam voor wie in zo’n kliniek werkt.
De arts die off-label voorschrijft, blijft persoonlijk verantwoordelijk voor dat voorschrift en valt onder het tuchtrecht. De eisen uit artikel 68 gelden voor elk voorschrift, niet alleen voor het beleid van de kliniek. Wie in opdracht van die arts een geneesmiddel toedient, bijvoorbeeld via een injectie, voert een voorbehouden handeling uit. Dan moet je volgens de Wet BIG redelijkerwijs kunnen aannemen dat je bekwaam bent en handel je volgens de aanwijzingen van de opdrachtgever. Dat ontslaat je niet van een eigen oordeel. Twijfel je of een behandeling verantwoord is, stel dan je vraag aan de voorschrijver en leg vast wat er is besproken. Bekend zijn met de regel uit de Geneesmiddelenwet helpt om die vraag goed te stellen.
Zie je structureel dat er zonder onderbouwing wordt voorgeschreven en verandert er intern niets, dan kun je zelf bij de inspectie melden. Hoe dat werkt en hoe je daarbij beschermd bent, beschreven we in ons stuk over misstanden melden.