Werk je als zelfstandig verpleegkundige of verzorgende, dan heb je de discussie over schijnzelfstandigheid de afgelopen jaren van dichtbij meegemaakt. Op 1 oktober 2026 legde het kabinet een nieuw wetsvoorstel ter consultatie voor, de Zelfstandigenwet. Die moet vooraf duidelijk maken wanneer iemand in ieder geval als zelfstandige kan werken. Voor de zorg klinkt dat als goed nieuws, maar volgens vakblad Skipr is het voor verpleegkundigen nog maar de vraag of ze aan de criteria kunnen voldoen. Wat staat er in het voorstel, en wat betekent het voor jouw opdrachten?
Wat het wetsvoorstel regelt
De Zelfstandigenwet is een wijziging van artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek, het artikel dat bepaalt wanneer er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het voorstel voegt daar twee toetsen aan toe. Voldoe je aan allebei en werk je in de praktijk ook zo, dan is er volgens de consultatie op overheid.nl in ieder geval geen sprake van gezag, en dus geen dienstverband. De Rijksoverheid spreekt van een veilige haven.
De eerste toets is de zelfstandigentoets. Die kijkt naar jou als ondernemer. Volgens de consultatiepagina gaat het om een inschrijving bij de KVK, een btw-nummer, een aparte zakelijke rekening, zelf verantwoordelijk zijn voor de facturatie, een betalingstermijn hanteren en zelf betalingen doen. Daarnaast moet je in het lopende en het vorige kalenderjaar samen minstens drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben gehad. En je moet jaarlijks een minimumbedrag besteden aan voorzieningen tegen ondernemersrisico’s, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering, een pensioenvoorziening of een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. De hoogte van dat bedrag wordt later bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld.
De tweede toets is de werkrelatietoets. Die kijkt naar de concrete opdracht. Beide partijen moeten buiten een arbeidsovereenkomst willen werken. Je moet vrij zijn om te bepalen hoe je het werk uitvoert, terwijl de opdrachtgever wel mag zeggen wat er moet gebeuren. Je bepaalt zelf tijden en locatie, met uitzonderingen voor werk dat aan een plek of een moment gebonden is. En je werkt voor eigen rekening en risico.
Waarom het in de zorg lastig wordt
Op papier passen de uitzonderingen voor locatie en tijd goed bij de zorg. Een dienst op de afdeling kan nergens anders en niet op een ander moment. De pijn zit in het criterium dat je zelf bepaalt hoe je het werk doet. Skipr meldt dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het onwaarschijnlijk noemt dat verpleegkundigen aan de criteria kunnen voldoen. Volgens het wetsvoorstel is iemand geen zelfstandige als de opdrachtgever altijd eindverantwoordelijk blijft en daarom controle wil houden over hoe de opdracht wordt uitgevoerd.
Dat raakt de kern van hoe een zorginstelling werkt. De concept-memorie van toelichting gaat in op protocollen en sectorale kwaliteitseisen. Als een opdrachtgever eigen protocollen oplegt, wijst dat er volgens de toelichting doorgaans op dat je niet vrij bent in hoe je werkt. Eisen die voor een hele sector of beroepsgroep gelden, hoeven dat niet te betekenen, maar alleen als de risico’s van niet naleven echt bij de zelfstandige liggen en de opdrachtgever geen toezicht houdt op de uitvoering. Skipr vat het samen als dat je je aan protocollen mag houden, zolang je vrijer bent dan een vergelijkbare werknemer in de manier waarop je het werk organiseert.
Wettelijke eisen die aan jou zelf als beroepsbeoefenaar worden gesteld, zoals een vereiste kwalificatie of registratie, staan volgens de toelichting de vrijheid om het werk vorm te geven niet in de weg. Je BIG-registratie is dus op zichzelf geen probleem. Het punt is of de instelling je laat werken binnen haar eigen sturing, en dat is in een ziekenhuis of verpleeghuis vaak zo. Wij verwachten dat juist hier de discussie in de consultatie over zal gaan.
Wat er niet verandert
Voldoe je niet aan een van beide toetsen, dan ben je niet automatisch werknemer. Volgens de consultatiepagina wordt je situatie dan beoordeeld zoals nu, op basis van het bestaande toetsingskader van artikel 7:610 BW. Dat kan uitkomen op een arbeidsovereenkomst, maar ook op werken als zelfstandige. De Rijksoverheid benadrukt daarnaast dat de rechten van werknemers op geen enkele manier worden aangetast.
Ook je verplichtingen als zorgverlener blijven gewoon gelden. De Wkkgz stelt eisen aan iedere zorgaanbieder, ook aan de zelfstandige zonder personeel. Hoe dat voor jou uitpakt, lees je in ons stuk over de Wkkgz voor zzp’ers in de zorg.
Wanneer het ingaat en wat je nu kunt doen
De internetconsultatie loopt van 1 tot en met 29 oktober 2026. Daarna volgt de verdere behandeling, en de beoogde inwerkingtreding is januari 2028. Tot die tijd blijven de huidige regels gelden. Het voorstel kan na de consultatie nog veranderen, dus wat nu op papier staat is geen eindtekst.
Een paar dingen kun je nu al nagaan. Voldoe je aan de basisvoorwaarden zoals KVK, btw-nummer en zakelijke rekening? Heb je meer dan twee opdrachtgevers gehad in dit en vorig jaar? Heb je voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid, pensioen en aansprakelijkheid? En hoe vrij ben je feitelijk in je opdrachten bij een instelling? Wie zelf wil reageren op het voorstel, kan dat tot en met 29 oktober doen via internetconsultatie.nl. Hoe het aantal zzp’ers in de zorg zich de afgelopen tijd ontwikkelde, lees je in ons eerdere stuk over minder zzp’ers en meer verzuim.