De internetconsultatie over de Zelfstandigenwet sloot op 29 oktober. SoloPartners, de vereniging van zorg-zzp’ers, zette op 2 november de reacties uit de zorg op een rij. Van de 1.172 openbare reacties die de vereniging telde, gingen er ongeveer 60 inhoudelijk over de zorg. Op één punt spreekt de sector met één stem, op een ander punt juist niet. En dat tweede punt raakt vooral de zelfstandig verpleegkundige of verzorgende die vaste diensten draait. Let bij het lezen op de afzender: SoloPartners is zelf partij in dit debat.
Wat het voorstel inhoudt, lees je in ons eerdere stuk over de Zelfstandigenwet en jouw opdrachten. Hier gaat het om wat het veld ervan vindt, en wat dat voor jouw inhuur betekent.
Wat er in de conceptwet staat
De conceptwet en de toelichting staan op internetconsultatie.nl. De kern is een veilige haven: wie aan twee toetsen voldoet en ook zo werkt, kan als zelfstandige aan de slag. Rendement zet de criteria op een rij.
- Zelfstandigentoets. Een KvK- en btw-nummer, een aparte zakelijke rekening, minstens drie opdrachtgevers in het lopende en het vorige kalenderjaar, en een jaarlijks bedrag voor voorzieningen zoals arbeidsongeschiktheid en pensioen. Dat bedrag volgt later bij algemene maatregel van bestuur.
- Werkrelatietoets. Beide partijen willen buiten een arbeidsovereenkomst werken, jij bepaalt hoe, waar en wanneer je werkt (behalve bij plaats- of tijdgebonden werk), en je werkt voor eigen rekening en risico.
Haal je een toets niet, dan ben je niet automatisch werknemer. Volgens de consultatietekst wordt de situatie dan beoordeeld met het bestaande kader van artikel 7:610 BW. De Rijksoverheid mikt op januari 2028 als startdatum.
Waar de zorg het over eens is
Zorgwerkgevers (de koepels BoZ en FMS, met onder meer ActiZ, de Nederlandse ggz, NVZ en VGN), zelfstandige klinieken, thuiszorgorganisaties, beroepsverenigingen, cliëntenorganisatie Per Saldo en SoloPartners willen volgens het overzicht hetzelfde vastgelegd zien. Werken volgens professionele standaarden en protocollen en volgens de plichten uit de Wkkgz, de WGBO en de Wet BIG is geen werkgeversgezag. Bijna al deze organisaties vragen om een aparte zorgparagraaf in de memorie van toelichting.
Dat is begrijpelijk. Een zorgaanbieder moet volgens SoloPartners met zelfstandige zorgverleners schriftelijk afspreken dat zij zich aan de regels houden. Meer daarover in ons stuk over de Wkkgz voor zzp’ers. SoloPartners citeert uit de toelichting dat protocollen en kwaliteitseisen van de opdrachtgever “doorgaans een indicatie” zijn dat de vrijheid van de zelfstandige ontbreekt. Blijft die passage staan, dan telt zorgvuldig werken in jouw nadeel mee, is de vrees.
De uren en de drie opdrachtgevers
Twee criteria krijgen de meeste kritiek. De toelichting noemt de per uur betaalde zorgmedewerker als voorbeeld van iemand die niet als zelfstandige werkt. Een enquête van ZZP Nederland, aangehaald door SoloPartners, laat zien dat 62,8 procent van de zelfstandigen in de zorg meestal per uur wordt betaald. Partijen die opdrachten beoordelen, komen op basis van eigen gegevens op ruim 97 procent. Opvallend is dat BoZ en FMS geen expliciet bezwaar maken tegen dit criterium.
De eis van drie opdrachtgevers wringt om een andere reden. Verloskundigenorganisatie KNOV wil het criterium schrappen omdat het parttimers raakt, en daarmee onevenredig vaak vrouwen. Per Saldo en pgb-zorgverleners stellen dat continuïteit bij één of twee budgethouders juist goede zorg is. Op tafel liggen voorstellen om cliënten als opdrachtgever te tellen, per zorgaanbieder te tellen in plaats van per concern, de telperiode te pauzeren bij zwangerschap of ziekte en een route met twee opdrachtgevers bij intensieve zorg.
Waar de breuklijn loopt: vaste diensten
Achter de eensgezindheid over protocollen zit het echte verschil. BoZ en FMS vinden dat structurele banen zoveel mogelijk via loondienst moeten lopen en dat zorgbranches de inzet van zzp’ers moeten beperken met eigen spelregels. Enkele andere organisaties spreken vooral over tijdelijke en aanvullende inzet. SoloPartners, Zorgthuisnl en veel individuele zelfstandigen willen dat ook structureel werkende zzp’ers toegang houden tot de veilige haven.
De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn fundamenteel kritisch over de wet. Hun voorbeeld van schijnzelfstandigheid komt uit de zorg: een zelfstandig verpleegkundige die jarenlang op dezelfde afdeling meedraait in rooster, overdracht en teamoverleg. Precies dat is dus het profiel waarover de partijen het oneens zijn. Een zorgparagraaf kan protocollen vrijpleiten en dit profiel toch buiten de haven houden.
Van beroepsvereniging V&VN en artsenfederatie KNMG vond SoloPartners geen openbare reactie. Mogelijk reageerden zij niet-openbaar of via een koepel. Het geluid van de verpleegkundige beroepsgroep zelf ontbreekt daarmee in dit overzicht.
Wat dit nu betekent voor jouw inhuur
Er verandert vandaag niets. De regering verwerkt de reacties, daarna gaat het voorstel naar de Raad van State en de Tweede Kamer. Wat er uiteindelijk in de wet staat, kan dus nog schuiven. Wel kun je nu al inschatten waar je staat.
- Je werkt als zzp’er in losse diensten bij meerdere opdrachtgevers. Dan hangt het vooral af van de uitkomst over betaling per uur en protocollen. Houd bij voor wie je werkt, per kalenderjaar, want de conceptwet kijkt naar het lopende en het vorige jaar.
- Je draait structureel mee in één rooster. Dit is het gevoeligste profiel, en het is ook het voorbeeld van de bonden. Reken er niet op dat de veilige haven dit straks oplost. Buiten de haven blijft de toets van artikel 7:610 BW gelden.
- Je werkt op pgb. Per Saldo vraagt een aparte pgb-paragraaf en vrijwaring voor budgethouders, omdat dat particulieren zijn zonder middelen voor boetes of naheffingen. Die paragraaf is een wens, nog geen regel. Bekijk ook wat de Kamer met pgb-bemiddelingsbureaus wil.
- Je huurt namens een zorgorganisatie in. Let op dat er volgens Rendement geen overgangsrecht in het concept staat; SoloPartners vraagt om twaalf maanden. Wie langdurig op zzp’ers leunt, doet er goed aan de contracten alvast tegen het licht te houden. Achtergrond vind je in de cijfers over minder zzp’ers en meer verzuim.
Twijfel je over je eigen situatie, leg die dan voor aan je beroepsvereniging, belangenorganisatie of een arbeidsjurist. Een conceptwet geeft richting, maar nog geen zekerheid over de uitkomst bij jouw opdracht.