De Belgische verpleegkundige Kristof Balliu heeft een elektrische borstel ontwikkeld om chronische wonden te reinigen, meldde de VRT op 4 november. Investeerder LRM, die het bedrijf Yarrow financiert, bracht hetzelfde nieuws. Balliu komt uit Belgisch Limburg en begon als militair verpleegkundige. Of de borstel wonden beter laat genezen, kan dit stuk niet zeggen, want daarover staan alleen uitspraken van de makers in de berichten. Een andere vraag is wel te beantwoorden. Wat moet er geregeld zijn voordat zo’n nieuw hulpmiddel op een Nederlandse afdeling of in de wijk wordt gebruikt, en wie mag ermee werken?
Wat er over de borstel bekend is
De Yarrow Wound Brush heeft zachte siliconen haartjes, verschillende opzetstukken en een instelbare snelheid. Volgens de makers kan een wond er in minder dan twee minuten mee worden gereinigd, ook door zorgverleners die geen wondspecialist zijn. De VRT beschrijft hoe het idee ontstond bij een wond die in een week verbeterde na gebruik van een elektrische tandenborstel. Klinische studies of onderzoeksgegevens staan in geen van beide berichten.
Ook de status is belangrijk. LRM schrijft dat de borstel in de Verenigde Staten bij de FDA is toegelaten als klasse 1 medisch hulpmiddel en daar al wordt verspreid. De Europese CE-markering is er nog niet. Yarrow werkt daaraan en verwacht de uitrol in Europa vanaf het derde kwartaal van 2027. Zover is het dus nog niet.
Eerst de vraag of het hulpmiddel hier mag
Voor medische hulpmiddelen geldt in de hele EU de Europese verordening MDR, sinds 26 mei 2021. De CE-markering laat zien dat een hulpmiddel daaraan voldoet. Een Amerikaanse toelating is daar geen vervanging voor. De FDA-klasse zegt ook niet in welke Europese risicoklasse een hulpmiddel valt, en die bepaalt of de fabrikant zichzelf beoordeelt of dat er een notified body aan te pas komt. De Europese klasse van deze borstel noemen de berichten niet.
De IGJ legt de controle bij de zorgaanbieder. Die gaat bij elke eerste verwerving na of het hulpmiddel aan de Europese regels voldoet, of het nu gaat om inkoop, lease of bruikleen. Dat kan administratief en centraal, en het hoeft niet per zorgverlener. Dat is prettig om te weten als je een demonstratie krijgt op de afdeling of een leverancier een proefexemplaar achterlaat. Een bruikleen telt ook, dus vraag bij een proef of de organisatie die controle heeft gedaan.
Wie op de afdeling wat moet regelen
De verantwoordelijkheid ligt bij de zorgaanbieder. Het Uitvoeringsbesluit Wkkgz schrijft in artikel 4.1 voor dat die zorgt voor een veilige toepassing van medische technologie. De IGJ verwacht dat aanbieders toetsbaar vastleggen welke taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en bekwaamheidseisen voor alle betrokkenen gelden, en dat de bestuurder veilig gebruik in het kwaliteitssysteem opneemt. Hoe ver dat is uitgewerkt, verschilt per sector.
- Ziekenhuizen en klinieken. Hier geldt de Leidraad Medische Technologie uit 2026, die het oude convenant en eerdere leidraden vervangt. Die heeft een stappenplan voor het zorgvuldig introduceren van nieuwe technologie. Hulpmiddelen zonder CE-markering vallen buiten de leidraad.
- Verpleeghuizen. De IGJ noemt geen eigen veldnorm. Het algemene kader uit artikel 4.1 blijft dan de basis.
- Thuiszorg. De IGJ-pagina noemt deze sector niet apart. Dat zegt niet dat er minder geldt, want artikel 4.1 is voor zorgaanbieders geschreven, maar je organisatie zal zelf moeten bepalen hoe ze het invult.
Een bruikbaar voorbeeld is de routekaart bekwaamheid gebruikers. Die is geschreven voor ziekenhuizen en bouwt op het inmiddels vervangen convenant, maar de vragen gelden ruimer. Waar liggen de risico’s, waaraan moet iemand voldoen om bekwaam te zijn en wat doet een gebruiker om dat te blijven?
Bevoegd en bekwaam bij een borstel in de wond
Hier zit de vraag uit de kop. In de Wet BIG is een heelkundige handeling een handeling waarbij de samenhang van lichaamsweefsels wordt verstoord en zich niet direct herstelt, zoals we uitlegden bij het hechten van een wond. Heelkundige handelingen zijn voorbehouden. Dan werk je in opdracht van een bevoegde en alleen als je bekwaam bent. Of reinigen met deze borstel daaronder valt, staat in geen enkele bron die we hebben gelezen. Dat hangt ook af van wat er bij de wond gebeurt. Het is dus een vraag die je organisatie en de behandelaar vooraf moeten beantwoorden, en niet iets om aan de werkvloer over te laten.
Is de handeling niet voorbehouden, dan is de vraag niet weg. De makers noemen als voordeel dat ook niet-gespecialiseerde zorgverleners dieper kunnen reinigen dan met een kompres. Juist dat maakt de groep gebruikers groter en de afspraak belangrijker. Wie mag de borstel gebruiken, bij welke wonden niet, wie beoordeelt het resultaat en wanneer schakel je een wondconsulent in? In de bronnen staat daarover geen landelijke afspraak voor dit product, dus dat hoort in het eigen protocol.
Een korte demonstratie van een leverancier is nog geen vastgestelde bekwaamheid. Hoe oefenen daarin meetelt, lees je in ons stuk over het skillslab. Voel je je niet bekwaam, dan mag je dat zeggen, zoals in ons stuk over een handeling weigeren staat.
Als er iets misgaat met een nieuw hulpmiddel
Fabrikanten melden ernstige incidenten bij de IGJ. Als zorgverlener kun je een gebrek of bijwerking van een medisch hulpmiddel melden bij Lareb. Leg daarnaast vast wat er gebeurde en meld het intern volgens de afspraken van je organisatie. Of het ook een calamiteit is en wie die meldt, lees je in ons stuk over een calamiteit melden.

