Een verpleegkundige mag een wond hechten, maar alleen in opdracht van iemand die daar zelfstandig toe bevoegd is, en alleen als hij of zij er bekwaam voor is. Hechten is een heelkundige handeling en valt daarmee onder de voorbehouden handelingen van de Wet BIG. Anders dan bij een injectie of een infuus heeft een verpleegkundige voor hechten geen functionele zelfstandigheid. Hieronder staat hoe dat in elkaar zit.
Hechten is een heelkundige handeling
Artikel 36, eerste lid, van de Wet BIG omschrijft heelkundige handelingen als handelingen op het gebied van de geneeskunst waarbij de samenhang van lichaamsweefsels wordt verstoord en zich niet direct herstelt. Een hechting gaat door de huid en valt daar dus onder. Zelfstandig bevoegd zijn volgens dat artikel artsen en, voor zover het binnen hun deskundigheidsgebied valt, tandartsen, verloskundigen, physician assistants en klinisch technologen. Daarnaast kan de minister categorieën verpleegkundig specialisten aanwijzen.
Dat laatste is gebeurd. De Regeling zelfstandige bevoegdheid verpleegkundig specialisten wijst sinds 1 september 2018 de verpleegkundig specialist algemene gezondheidszorg aan voor onder meer heelkundige handelingen. Daar gelden wel voorwaarden voor. Het moet gaan om handelingen binnen het eigen deelgebied, van beperkte complexiteit, routinematig, met overzienbare risico’s en volgens landelijke richtlijnen en protocollen. De verpleegkundig specialist geestelijke gezondheidszorg heeft die bevoegdheid voor heelkundige handelingen niet.
Waarom de verpleegkundige het alleen in opdracht doet
Voor een aantal voorbehouden handelingen heeft de gewone verpleegkundige een tussenpositie. Het Besluit functionele zelfstandigheid noemt in artikel 2 de handelingen die een verpleegkundige zonder toezicht en zonder tussenkomst van de opdrachtgever mag uitvoeren. Dat zijn injecties, een blaascatheterisatie bij volwassenen, het inbrengen van een maagsonde of infuus, een venapunctie en een hielprik bij pasgeborenen. Hechten staat er niet bij.
Dat betekent dat voor hechten de gewone opdrachtregeling geldt. Volgens artikel 35 mag iemand die niet zelf bevoegd is een voorbehouden handeling alleen uitvoeren in opdracht van een bevoegde, als hij redelijkerwijs mag aannemen dat hij bekwaam is, en als hij zich houdt aan de aanwijzingen van de opdrachtgever. Artikel 38 legt de plicht ook bij de opdrachtgever. Die moet waar nodig aanwijzingen geven, voor toezicht en de mogelijkheid tot tussenkomst zorgen, en mag alleen een opdracht geven aan iemand van wie hij mag aannemen dat die bekwaam is. Een arts op de spoedeisende hulp of huisartsenpost kan het hechten dus aan een verpleegkundige overlaten, maar blijft verantwoordelijk voor die afweging. Het verschil tussen bevoegd en bekwaam leggen we uit in dit artikel.
Wat dat in de praktijk vraagt
Op afdelingen waar verpleegkundigen hechten, legt de instelling dat doorgaans vast in een protocol met eigen bekwaamheidseisen, bijvoorbeeld over scholing en het oefenen onder supervisie. Dat protocol vervangt de opdracht niet. Er moet per patiënt een opdracht liggen van een zelfstandig bevoegde, ook als die mondeling wordt gegeven. Voel je je niet bekwaam, dan mag en moet je dat zeggen. Hoe dat werkt, staat in ons stuk over weigeren als je je niet bekwaam voelt.
Er is één uitzondering in de wet. Het verbod in artikel 35 geldt voor handelingen die buiten noodzaak beroepsmatig worden verricht. In een echte noodsituatie, waarin geen bevoegde beschikbaar is en wachten schade oplevert, valt het handelen daar dus buiten. Dat is een smalle uitzondering voor acute situaties en geen manier om een gemiste opdracht achteraf te verantwoorden.
Wondlijm en hechtpleisters werken anders dan een hechting, omdat er geen naald door de huid gaat. Of zo’n handeling onder de omschrijving van een heelkundige handeling valt, hangt af van wat er precies gebeurt. Volg daarvoor het protocol van je instelling en vraag bij twijfel de arts of verpleegkundig specialist die de zorg leidt. Welke voorbehouden handelingen je als verpleegkundige verder tegenkomt, lees je in ons overzicht.