Een verzorgende IG mag voorbehouden handelingen zoals injecteren of catheteriseren alleen uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde, bijvoorbeeld een arts, en alleen als je zowel bevoegd als bekwaam bent. Je bent geen zelfstandig bevoegd beroep onder de Wet BIG, dus zelf de indicatie stellen mag niet.
Als verzorgende IG doe je vaak meer verpleegtechnisch werk dan de functienaam doet vermoeden. Prikken, een katheter verzorgen, medicatie via een sonde: het hoort er in veel teams gewoon bij. Maar een deel daarvan valt onder de voorbehouden handelingen van de Wet BIG, en dan gelden er duidelijke spelregels. Die leg ik hieronder uit.
Wat zijn voorbehouden handelingen
Voorbehouden handelingen zijn handelingen die volgens de Wet BIG te risicovol zijn om zomaar door iedereen te laten doen. Denk aan injecteren, catheteriseren, puncties of het inbrengen van een sonde. De wet reserveert deze handelingen voor een beperkte groep, om patiënten te beschermen tegen onbekwaam handelen.
Sommige beroepen, zoals de arts, zijn zelfstandig bevoegd en mogen deze handelingen op eigen indicatie doen. De verzorgende IG hoort daar niet bij.
De positie van de verzorgende IG in de Wet BIG
De titel verzorgende IG is via de Wet BIG een beschermde opleidingstitel. Dat is iets anders dan de registerberoepen zoals verpleegkundige, die in het BIG-register staan. Als verzorgende IG ben je dus geen zelfstandig bevoegd beroep. Voorbehouden handelingen mag je daarom niet op eigen houtje starten, maar alleen in opdracht.
Dat klinkt beperkend, maar het is juist de reden dat je deze handelingen veilig mag doen: de verantwoordelijkheid voor de indicatie ligt bij een bevoegde professional, en jij voert uit binnen die kaders.
Een verpleegkundige is niet alleen op grond van die beroepstitel zelfstandig bevoegd om deze voorbehouden handelingen op te dragen. Verwar die functie niet met de verpleegkundig specialist, voor wie andere bevoegdheden kunnen gelden. Controleer wie voor de concrete handeling zelfstandig bevoegd is in de uitleg van de Rijksoverheid.
In opdracht werken: de voorwaarden
Voor het uitvoeren van een voorbehouden handeling in opdracht gelden een paar vaste voorwaarden. Er moet een opdracht zijn van een zelfstandig bevoegde, bijvoorbeeld een arts. Je moet de eventuele aanwijzingen opvolgen. En toezicht en tussenkomst moeten zo geregeld zijn dat er kan worden ingegrepen als het nodig is. In de wijkzorg werkt dat vaak met een uitvoeringsverzoek: een schriftelijke opdracht per cliënt en per handeling.
Bevoegd en bekwaam: allebei nodig
Naast de opdracht moet je zelf ook bevoegd en bekwaam zijn. Bevoegd betekent hier: je hebt de handeling geleerd en mag hem in opdracht doen. Bekwaam betekent: je kunt hem op dit moment veilig uitvoeren. Die twee lopen niet automatisch samen. Wie een handeling maanden niet heeft gedaan, kan zich onbekwaam voelen, en dan hoor je hem niet te doen.
Dit is precies waar het in teams weleens knelt. Iemand vraagt of je ‘even’ wilt prikken, terwijl je die handeling al een tijd niet hebt uitgevoerd. Nee zeggen mag, en hoort erbij. Je bekwaamheid is jouw eigen verantwoordelijkheid.
Wat een verzorgende IG niet mag
Wat buiten je bereik blijft, is het zelfstandig stellen van een indicatie, het maken van een diagnose of het op eigen initiatief starten van een voorbehouden handeling. Complexe of instabiele situaties horen bij een verpleegkundige of arts. Twijfel je of iets nog binnen jouw opdracht valt, overleg dan en leg het vast. Voor de actuele regels kun je terecht bij V&VN, het protocol van je werkgever of de uitleg van de Rijksoverheid over voorbehouden handelingen.
Waarom dit voor de veiligheid uitmaakt
De constructie van in opdracht werken bestaat niet om je klein te houden, maar om de verantwoordelijkheden helder te verdelen. De zelfstandig bevoegde opdrachtgever moet er redelijkerwijs van uit kunnen gaan dat jij bekwaam bent, en houdt zelf verantwoordelijkheid voor de indicatie en voor de mogelijkheid tot toezicht. Jij houdt verantwoordelijkheid voor het veilig uitvoeren binnen die opdracht. Zo is er bij een voorbehouden handeling altijd meer dan één professional die meekijkt.
Ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd let hierop: als het misgaat, wordt gekeken of er een geldige opdracht was en of degene die de handeling deed bekwaam was. Een goede vastlegging van de opdracht en van je bekwaamheid is daarom niet alleen netjes, maar ook je eigen bescherming.
In opdracht werken is geen formaliteit die je even afvinkt. Het is de kern van waarom een verzorgende IG deze handelingen veilig mag doen.
Veelgestelde vragen
Mag een verzorgende IG zelfstandig injecteren?
Nee, niet zelfstandig. Je mag injecteren in opdracht van een zelfstandig bevoegde, bijvoorbeeld een arts, en alleen als je bekwaam bent. Zelf de indicatie stellen mag niet.
Staat een verzorgende IG in het BIG-register?
Nee. Verzorgende IG is een beschermde opleidingstitel onder de Wet BIG, maar geen registerberoep. Je staat dus niet in het BIG-register zoals verpleegkundigen dat wel doen.
Wat is een uitvoeringsverzoek?
Een uitvoeringsverzoek is de opdracht van een zelfstandig bevoegde zorgverlener om bij een specifieke cliënt een voorbehouden handeling uit te voeren. Het legt vast wie de opdracht geeft, welke handeling het betreft en dat toezicht en tussenkomst geregeld zijn.