Bekwaamheid betekent dat je over de kennis en vaardigheid beschikt om een handeling veilig en goed uit te voeren. In de zorg gaat het om of je een handeling nu, bij deze patiënt, aankunt, niet om wat je ooit hebt geleerd. Voor voorbehouden handelingen is bekwaamheid samen met bevoegdheid de voorwaarde om te mogen handelen volgens de Wet BIG.
De kern van het woord
Bekwaamheid betekent letterlijk: in staat zijn iets goed te doen. In de zorg krijgt dat een scherpe invulling. Je bent bekwaam voor een handeling als je de kennis hebt om te snappen wat je doet, de vaardigheid om het uit te voeren, en de ervaring om te merken wanneer het anders loopt dan verwacht. Ontbreekt een van die drie, dan ben je nog niet bekwaam.
Bekwaamheid is niet hetzelfde als bevoegdheid
De meeste verwarring ontstaat doordat bekwaamheid en bevoegdheid door elkaar lopen. Bevoegdheid betekent dat je iets mag, op grond van je opleiding, je titel of een opdracht. Bekwaamheid betekent dat je iets kunt. Je kunt bevoegd zijn zonder bekwaam te zijn, en dan hoor je de handeling niet te doen.
De Wet BIG legt voor voorbehouden handelingen allebei vast. Het is dus niet genoeg om alleen het diploma te hebben. Je moet de handeling op het moment zelf ook veilig kunnen uitvoeren.
Waarom bekwaamheid kan veranderen
Anders dan een diploma is bekwaamheid niet blijvend. Het groeit als je een handeling vaak doet en het zakt weg als je die lang niet meer doet. Dat maakt de betekenis van het woord praktisch: bekwaamheid gaat over het hier en nu.
Ik zie dat het vaakst bij collega’s die na verlof of na een overstap terugkomen op een handeling die ze een tijd niet gedaan hebben. Ze zijn nog bevoegd, maar de vaardigheid moet even opnieuw wakker worden. Dat is normaal, zolang je het benoemt in plaats van doorzet.
Bekwaamheid per handeling en per situatie
Bekwaamheid geldt niet in het algemeen, maar per handeling en soms zelfs per situatie. Je kunt heel bekwaam zijn in het geven van een injectie en tegelijk nog niet in het inbrengen van een katheter. En een handeling die routine is bij een volwassene kan bij een kind of in een acute situatie andere eisen stellen.
Wat de betekenis voor jou betekent
Als je scherp hebt wat bekwaamheid inhoudt, kun je beter voor jezelf en je patiënt kiezen. Voel je je bekwaam en ben je bevoegd, dan mag je handelen. Voel je je niet bekwaam, dan geef je dat aan, ook al ben je bevoegd. Vraag om herhaling of begeleiding en houd je scholing en eventuele bekwaamheidsverklaring actueel. Twijfel je over de regels in jouw situatie, overleg dan met je werkgever of raadpleeg je gegevens in het BIG-register.
Bekwaamheid en aantoonbaarheid
Naast dat je bekwaam bent, wil je organisatie dat ook kunnen laten zien. Daarom werken veel instellingen met scholing, een aftekening door een begeleider en soms een bekwaamheidsverklaring voor een bepaalde periode. Dat is geen wantrouwen, maar een manier om voor het hele team en voor de inspectie (IGJ) helder te maken wie welke handeling beheerst. Voor jou is het handig houvast: je ziet zwart op wit waarvoor je recent bent afgetekend en wat toe is aan herhaling. Zie het niet als extra papierwerk, maar als een overzicht dat in jouw voordeel werkt op het moment dat iemand vraagt of je een handeling wel mag en kunt doen.
Bekwaamheid betekent kunnen, niet mogen. Die twee woorden lijken op elkaar, maar op de vloer maken ze het verschil.
Veelgestelde vragen
Wat betekent bekwaamheid?
Bekwaamheid betekent dat je de kennis, vaardigheid en ervaring hebt om een handeling veilig uit te voeren. In de zorg gaat het om of je die handeling nu, bij deze patiënt, goed aankunt.
Is bekwaamheid hetzelfde als bevoegdheid?
Nee. Bekwaamheid betekent dat je een handeling kunt, bevoegdheid dat je die mag. Voor voorbehouden handelingen bepaalt de Wet BIG dat je allebei moet zijn.
Kan bekwaamheid verdwijnen?
Ja. Bekwaamheid bouw je op door te oefenen en houd je op peil door te blijven doen. Als je een handeling lang niet meer uitvoert, kan je bekwaamheid wegzakken, ook al blijf je bevoegd.