Het CanMEDS model is een competentiemodel dat beschrijft wat een zorgprofessional moet kunnen, verdeeld over zeven samenhangende rollen. In het midden staat de vakinhoudelijke rol, voor verpleegkundigen de rol van zorgverlener, met daaromheen zes rollen zoals communicator en samenwerkingspartner. Het model is ontwikkeld in Canada en wordt in Nederland onder meer gebruikt in opleidingen en beroepsprofielen voor verpleegkundigen.
Als praktijkopleider kom ik het CanMEDS model overal tegen: in opleidingen, in functieprofielen en in de gesprekken over hoe iemand zich ontwikkelt. Toch weten veel collega’s niet precies wat het is. In de kern is het een handig raamwerk dat laat zien dat goede zorg uit meer bestaat dan alleen je handelingen goed doen.
Waar komt CanMEDS vandaan
CanMEDS staat voor Canadian Medical Education Directives for Specialists. Het model is oorspronkelijk ontwikkeld door het Royal College of Physicians and Surgeons of Canada, bedoeld om te beschrijven welke competenties een goede arts nodig heeft. Sindsdien is het meerdere keren herzien en overgenomen door andere zorgberoepen, ook buiten Canada.
In Nederland is het model breed opgepakt, onder meer voor verpleegkundigen. Het zit verweven in beroepsprofielen en opleidingseisen. Ook V&VN gebruikt CanMEDS om te beschrijven wat er van een verpleegkundige of verzorgende wordt verwacht.
Hoe het model is opgebouwd
Het CanMEDS model bestaat uit zeven rollen. Eén rol staat in het midden: de vakinhoudelijke rol. Voor verpleegkundigen is dat de rol van zorgverlener, waarin je de zorgvraag in kaart brengt en de juiste zorg geeft. De andere zes rollen staan daaromheen en ondersteunen die kern. Het idee is dat je die rollen niet los toepast, maar tegelijk. Tijdens één contact met een patiënt ben je zorgverlener, communicator en samenwerkingspartner in één.
- De kern: vakinhoudelijk handelen, oftewel de zorg zelf goed uitvoeren.
- De zes andere rollen: zaken als communiceren, samenwerken, reflecteren, gezondheid bevorderen, organiseren en professioneel handelen.
- De samenhang: de rollen overlappen en versterken elkaar, je gebruikt ze zelden apart.
Waarom het model handig is
Het nut van CanMEDS zit erin dat het het brede werk van een zorgprofessional zichtbaar maakt. Een handeling technisch perfect uitvoeren is belangrijk, maar als je niet goed communiceert met de patiënt of niet samenwerkt met het team, komt de zorg alsnog niet goed van de grond. Door die rollen te benoemen, kun je gericht kijken waar iemand sterk in is en waar nog groei mogelijk is.
In de praktijk gebruik ik het model vooral bij begeleiding en beoordeling. In plaats van te zeggen dat iemand het goed of niet goed doet, kun je concreet benoemen: de zorgverlenerrol zit prima, maar in de rol van organisator loopt het nog vast. Dat geeft veel meer houvast om aan te werken.
CanMEDS en bevoegdheid
Belangrijk om te weten: CanMEDS gaat over competenties, niet over wettelijke bevoegdheid. Of je een voorbehouden handeling mag doen, staat los van het model en is geregeld in de Wet BIG. CanMEDS helpt je te beschrijven wat je in de volle breedte moet kunnen, terwijl de Wet BIG en het BIG-register bepalen wat je formeel mag en hoe je registratie eruitziet. Voor de precieze invulling van de rollen kun je terecht bij de beroepsprofielen en de uitleg van V&VN.
Zo gebruik je het model zelf
Je hoeft geen opleider te zijn om er iets aan te hebben. Pak af en toe de zeven rollen erbij en leg je eigen werk ernaast. In welke rol voel je je sterk, en welke rol schiet er op drukke dagen bij in? Vaak is dat niet de zorgverlenerrol, want de handeling zelf doe je meestal prima. Het zijn eerder rollen als organisator of gezondheidsbevorderaar die onder tijdsdruk als eerste sneuvelen. Door dat te benoemen, weet je waar je gerichte scholing of feedback kunt zoeken. Zo wordt CanMEDS geen theoretisch schema, maar een spiegel voor je eigen ontwikkeling.
CanMEDS maakt zichtbaar dat goede zorg meer is dan een handeling goed uitvoeren. Communiceren en samenwerken horen er net zo hard bij.
Veelgestelde vragen
Waar staat de afkorting CanMEDS voor?
CanMEDS staat voor Canadian Medical Education Directives for Specialists. Het model is ontwikkeld door het Royal College of Physicians and Surgeons of Canada en beschrijft de competenties die een zorgprofessional nodig heeft.
Hoeveel rollen kent het CanMEDS model?
Het model kent zeven rollen. Eén ervan is de centrale vakinhoudelijke rol, voor verpleegkundigen de rol van zorgverlener. De andere zes rollen ondersteunen die kern en worden in de praktijk vaak tegelijk toegepast.
Bepaalt CanMEDS of ik een voorbehouden handeling mag doen?
Nee. CanMEDS gaat over competenties, niet over wettelijke bevoegdheid. Of je een voorbehouden handeling mag uitvoeren, is geregeld in de Wet BIG en hangt samen met je bevoegdheid en je bekwaamheid.