Bevoegd betekent dat je een handeling volgens de regels mag uitvoeren, op grond van je opleiding, je titel of een opdracht van een zelfstandig bevoegde. Bekwaam betekent dat je de kennis en vaardigheid hebt om die handeling veilig uit te voeren. De begrippen komen uit de Wet BIG en voor voorbehouden handelingen heb je ze allebei nodig.
Twee woorden, twee betekenissen
Bekwaam en bevoegd worden vaak in één adem genoemd, waardoor het lijkt of ze hetzelfde betekenen. Dat is niet zo. Bevoegd zegt iets over of je een handeling mag doen. Bekwaam zegt iets over of je die handeling ook echt goed en veilig kunt uitvoeren. Wie het verschil scherp heeft, snapt meteen waarom de Wet BIG er zoveel waarde aan hecht.
De betekenis van bevoegd
Bevoegd zijn draait om toestemming volgens de regels. Je bent bevoegd doordat je een erkende opleiding hebt afgerond en een beschermde beroepstitel draagt, zoals verpleegkundige. Voor voorbehouden handelingen kun je ook bevoegd zijn doordat je in opdracht werkt van iemand die zelfstandig bevoegd is, meestal een arts.
Bevoegdheid is dus vooral formeel. Het is vastgelegd in je diploma, je registratie in het BIG-register en de opdracht die je krijgt. Het zegt op zichzelf nog niets over hoe goed je een handeling in de praktijk uitvoert.
De betekenis van bekwaam
Bekwaam zijn draait om kunnen. Je bent bekwaam als je de kennis, de vaardigheid en de ervaring hebt om een handeling bij een concrete patiënt veilig uit te voeren. Dat is persoonlijk en het kan veranderen. Doe je een handeling regelmatig, dan blijf je bekwaam. Doe je die een lange tijd niet, dan zakt je bekwaamheid weg, ook al blijf je bevoegd.
In de begeleiding merk ik dat collega’s dit onderscheid het snelst voelen bij een handeling die ze lang niet gedaan hebben. Op papier verandert er niets, maar je handen weten het even niet meer. Dat is precies het moment waarop bekwaamheid ter sprake hoort te komen.
Waarom de wet ze koppelt
De Wet BIG heeft bevoegd en bekwaam bewust aan elkaar verbonden voor voorbehouden handelingen. Alleen bevoegd zijn is niet genoeg, en alleen je bekwaam voelen zonder de juiste bevoegdheid ook niet. Het gaat om de combinatie, zodat een handeling zowel volgens de regels als veilig gebeurt.
Wat je hiermee kunt op de werkvloer
Als je de twee begrippen uit elkaar houdt, kun je beter inschatten wanneer je iets wel of niet moet doen. Ben je bevoegd maar voel je je niet bekwaam, dan is nee zeggen de juiste keuze. Ben je bekwaam maar mis je de bevoegdheid of de opdracht, dan mag je er niet aan beginnen. Bij twijfel over je bevoegdheid check je je gegevens in het BIG-register of overleg je met je werkgever, en bij twijfel over je bekwaamheid vraag je om herhaling of begeleiding.
Een klein ezelsbruggetje
Als het onderscheid even wegzakt, helpt deze: bevoegd rijmt op mogen, bekwaam op aankunnen. Bevoegd zijn is dat een ander (de wet, je titel, de opdracht) zegt dat je iets mag. Bekwaam zijn is dat jij van jezelf weet dat je het aankunt. Zodra je merkt dat die twee niet allebei kloppen, weet je dat je even moet stilstaan voordat je verdergaat. In mijn ervaring is dat moment van twijfel juist een teken dat je goed bezig bent: het betekent dat je de handeling serieus neemt en niet op de automatische piloot handelt. Bespreek het dan met een collega of de arts, dan kom je er samen uit.
Bevoegd is een kwestie van mogen, bekwaam is een kwestie van kunnen. Pas samen maken ze een handeling veilig.
Veelgestelde vragen
Betekent bevoegd hetzelfde als bekwaam?
Nee. Bevoegd betekent dat je een handeling mag uitvoeren volgens de regels. Bekwaam betekent dat je die handeling ook veilig kunt uitvoeren. Ze horen bij elkaar maar zijn niet hetzelfde.
Waar komen de begrippen bekwaam en bevoegd vandaan?
Ze komen uit de Wet BIG, die regelt wie welke handelingen in de zorg mag doen. Voor voorbehouden handelingen bepaalt de wet dat je zowel bevoegd als bekwaam moet zijn.
Kan mijn bekwaamheid verdwijnen terwijl ik bevoegd blijf?
Ja. Bevoegdheid ligt vast in je opleiding en registratie, maar bekwaamheid hangt af van oefening en ervaring. Doe je een handeling lang niet, dan kan je bekwaamheid wegzakken terwijl je bevoegd blijft.