Als verpleegkundige ben je met je diploma bevoegd voor een reeks voorbehouden handelingen uit de Wet BIG. Bekwaam ben je pas als je zo’n handeling ook echt beheerst en veilig kunt uitvoeren. Je mag een voorbehouden handeling dus alleen zelfstandig doen als je én bevoegd bent én jezelf bekwaam acht, en je bent zelf verantwoordelijk voor die inschatting.
Als verpleegkundige krijg je vroeg of laat te maken met de vraag: mag ik dit doen, en kan ik dit ook echt. Dat zijn twee aparte vragen, want bevoegd en bekwaam betekenen niet hetzelfde. Met je diploma ben je bevoegd voor een reeks voorbehouden handelingen, maar bekwaam ben je pas als je ze in de praktijk beheerst. Hier lees je hoe dat voor jouw beroep uitpakt.
Waar je als verpleegkundige bevoegd voor bent
Met een afgeronde mbo- of hbo-opleiding tot verpleegkundige ben je op grond van de Wet BIG bevoegd voor een aantal voorbehouden handelingen. De wet benoemt in artikel 36 veertien categorieën voorbehouden handelingen, zoals injecteren, katheteriseren en het inbrengen van infusen. Verpleegkundigen mogen een deel daarvan zelfstandig uitvoeren en andere in opdracht van bijvoorbeeld een arts. Welke handelingen precies onder jouw bevoegdheid vallen, hangt af van je opleiding en functie.
Bekwaam zijn is jouw eigen inschatting
Bevoegdheid volgt uit je diploma, maar bekwaamheid moet je zelf bewaken. De Wet BIG legt de verantwoordelijkheid bij jou als professional: jij beslist of je een handeling op dit moment veilig kunt uitvoeren. Voel je je onzeker, bijvoorbeeld omdat je een handeling lang niet deed, dan doe je haar niet zonder toezicht of herbeoordeling. Dat is geen zwakte, dat is precies wat de wet van je vraagt.
Werken in opdracht
Een deel van de voorbehouden handelingen voer je uit in opdracht. Dan geldt dat de opdrachtgever, vaak een arts, bevoegd en bekwaam moet zijn, dat jij als uitvoerder bekwaam moet zijn, en dat er zo nodig toezicht is en de mogelijkheid om in te grijpen. Op de afdeling is dat vaak vastgelegd in uitvoeringsverzoeken en protocollen. Ken je die afspraken, dan weet je precies wat je zelfstandig mag en wat niet.
Twijfel je of een handeling in opdracht of zelfstandig valt, dan is dat geen domme vraag maar een goede. De verdeling verschilt per handeling en soms per instelling, en een uitvoeringsverzoek dat niet klopt is voor niemand prettig. Neem in dat geval even contact op met de opdrachtgever of je praktijkopleider voordat je begint. Beter een keer te veel gevraagd dan een handeling uitgevoerd waarvan achteraf blijkt dat de opdracht niet klopte.
Bekwaam blijven in de praktijk
Bekwaamheid slijt. Doe je een risicovolle handeling maandenlang niet, dan zakt je routine weg, ook al blijft je registratie geldig. Een bekende vuistregel is dat een handeling die je jaren niet uitvoerde niet zonder meer als beheerst geldt. Om bekwaam te blijven voer je handelingen met regelmaat uit, volg je scholing en laat je je periodiek aftekenen. In de praktijk merk ik dat de collega’s die het langst veilig werken, juist degenen zijn die op tijd durven zeggen dat ze iets willen herhalen.
Registratie en aantoonbaarheid
Houd naast je bekwaamheid ook je registratie op orde. Voor herregistratie in het BIG-register gelden werkervarings- en scholingseisen; de actuele urennorm en termijnen check je bij het BIG-register zelf. Daarnaast kun je je deskundigheid bijhouden in het Kwaliteitsregister V&V van V&VN. Voor je bekwaamheid per handeling gebruik je een portfolio of het bekwaamheidssysteem van je werkgever, met per handeling de datum en geldigheid. Zo kun je altijd laten zien dat je bevoegd én bekwaam bent.
Je diploma maakt je bevoegd, maar of je een handeling vandaag nog bekwaam uitvoert, bepaal je zelf, elke dienst opnieuw.
Veelgestelde vragen
Voor welke handelingen ben ik als verpleegkundige bevoegd?
Met je verpleegkundige diploma ben je op grond van de Wet BIG bevoegd voor een deel van de voorbehouden handelingen, zoals injecteren en katheteriseren. Sommige mag je zelfstandig doen, andere in opdracht. Wat precies onder jouw bevoegdheid valt, hangt af van je opleiding en functie.
Wie bepaalt of ik als verpleegkundige bekwaam ben?
Dat doe je in de eerste plaats zelf. De Wet BIG legt de verantwoordelijkheid bij jou om in te schatten of je een handeling veilig kunt uitvoeren. Je werkgever ondersteunt dat met scholing, toetsing en aftekening.
Wat heeft bevoegd en bekwaam te maken met herregistratie?
Herregistratie in het BIG-register gaat over je bevoegdheid als verpleegkundige en kent eigen werkervarings- en scholingseisen. Bekwaamheid per handeling houd je daarnaast bij via scholing en aftekening. Check de actuele urennorm en termijnen bij het BIG-register.